Σιδηροδρομική υποδομή και επιχειρησιακές οικολογίες στη Βορειοδυτική Πελοπόννησο

Ηώ Καρύδη

Με την αφορμή της τμηματικής προόδου στο πρόσφατο έργο εκσυγχρονισμού της σιδηροδρομικής γραμμής Πελοποννήσου που παραμένει αποκομμένη για περισσότερο από μία δεκαετία –απαίτηση που διαμορφώνεται μέσα από το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών ΤΕΝΤ- αναδύονται ζητήματα που αφορούν τις δυνατότητες ενσωμάτωσης της σιδηροδρομικής υποδομής στις διαδικασίες αστικοποίησης. Στην παρούσα εργασία υποστηρίζεται αυτή η δυνατότητα ανάγοντας το τρένο σε συντελε- στή ευρύτερων δικτυακών τοπιακών υποδομών οι οποίες ενεργοποιούν συνέργειες για πολύτομεακή ανάπτυξη εστιάζοντας στα τοπικά χαρακτηριστικά της οικονομίας και τις υφιστάμενες γεωγραφικές ιδιαιτερότητες του τόπου. Η σκοπιμότητα της πρότασης που αναλύουμε δεν εξαρτάται από τη βελτιστοποίηση ενός στοιχείου υποδομής (δηλαδή της σιδηροδρομικής) ή μιας εδαφικής ενότητας (δηλαδή ανάπλασης τμήματος της Πάτρας) αλλά αφορά περισσότερο τη δημιουργία ενός συνθετικού τοπίου δικτύωσης. Σημαντικό στοιχείο της μεθοδολογία αυτής είναι η κατανόηση των σχέσεων και των διαδικασιών ανάμεσα σε πολιτικό-οικονομικές και περιβαλλοντικές προϋποθέσεις βιώσιμης ανάπτυξης και σε οργανωτικές και χρηστικές πρακτικές που προδιαγράφουν επιχειρησιακές οικολογίες σε διάφορες κλίμακες.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μαζική εγκατάσταση αιολικών πάρκων και αρνητικές επιπτώσεις στο τοπίο. Η περίπτωση της επένδυσης «Αιγαία Ζεύξη» στο Βόρειο Αιγαίο

Ευάγγελος Παυλής

Στο άρθρο πραγματοποιείται μια γενική αναφορά σε πιθανές αρνητικές επιδράσεις/επιπτώσεις της επένδυσης «Αιγαία Ζεύξη», που αφορά μαζική εγκατάσταση ανεμογεννητριών μεγάλου μεγέθους, στο πολυδιάστατο τοπίο του Βορείου Αιγαίου. Παράλληλα, προτείνεται ένας τρόπος αποτίμησης ανάλογων περιπτώσεων μεγάλων επενδύσεων στο τοπίο. Συμπεραίνεται ότι η μεγάλη κλίμακα της εν λόγω επένδυσης είναι ασύμβατη με τη μικρή κλίμακα του νησιωτικού τοπίου. Συνεπώς, θα μπορούσε να εξετάζεται/προωθείται το ενδεχόμενο εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε πολύ μικρότερη κλίμακα, πάντα βάσει ορθολογικού χωροθετικού σχεδιασμού και μιας μακρόπνοης στρατηγικής διαχείρισης ενεργειακών πόρων.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Περιφερειακή κατανομή των θέσεων εργασίας στην Ελλάδα και εξέλιξή τους κατά την έναρξη της οικονομικής κρίσης

Αλέξης Ιωαννίδης

Το άρθρο αυτό χρησιμοποιεί τη «Μεθοδολογία των Θέσεων Εργασίας» για πρώτη φορά στη διερεύνηση των μισθολογικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της Ελλάδας. Η διερεύνηση πραγματοποιείται με τη βοήθεια των δεδομένων της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού (ΕΕΔ) της Eurostat. Οι θέσεις εργασίας των μισθωτών εργαζομένων της ελληνικής οικονομίας ταξινομούνται σε πέντε κατηγορίες με βάση τον μισθό που αποφέρουν, ο οποίος αποτελεί ένδειξη και των υπόλοιπων θετικών ή αρνητικών χαρακτηριστικών τους. Στη συνέχεια εξετάζεται η κατανομή των πέντε αυτών ομάδων των θέσεων εργασίας ανά ελληνική περιφέρεια. Η ανάλυση πραγματοποιείται με τη βοήθεια του μέσου δεκατημόριου εισοδήματος από μισθωτή εργασία, που παρέχεται από την ΕΕΔ και διενεργείται για τα έτη πριν και αμέσως μετά την έναρξη της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν σημαντικό μέρος των περιφερειακών ανισοτήτων στην κατανομή τόσο των μισθών όσο και των καλών και κακών θέσεων εργασίας στην Ελλάδα.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Τα μεταβαλλόμενα περιφερειακά πρότυπα ευέλικτης απασχόλησης στην Ελλάδα της κρίσης

Μαρία Τσάμπρα, Στέλιος Γκιάλης

Η οικονομική κρίση του 2008-2009 πυροδότησε σημαντικές μεταβολές στα πρότυπα συσσώρευσης παγκοσμίως, σηματοδοτώντας μια μετατόπιση προς υψηλότερα επίπεδα εργασιακής ευελιξίας στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας. Η εργασία αυτή μελετά τα μεταβαλλόμενα περιφερειακά πρότυπα ευέλικτης απασχόλησης στην Ελλάδα, τόσο πριν όσο και μετά την έναρξη της κρίσης. Διερευνώντας τις ποικίλες διαδικασίες αναδιάρθρωσης ανάλογα με την κλαδική εξειδίκευση των περιφερειών της χώρας, η εργασία φέρνει στο προσκήνιο τα διαφορετικά πρότυπα ευέλικτης απασχόλησης και συγκεκριμένα, μερικής απασχόλησης, προσωρινής απασχόλησης και αυτοαπασχόλησης. Ο συνδυασμός κρίσης και απελευθέρωσης στην αγορά εργασίας προκαλεί μαζική ανεργία και οδηγεί σε μείωση της συνολικής απασχόλησης, της τυπικής μισθωτής εργασίας, καθώς και των ευέλικτων μορφών. Καταγράφονται άνισες και διαφοροποιημένες γεωγραφικά μεταβολές για τις διαφορετικές μορφές απασχόλησης, ανάλογα και με την περιφερειακή κλαδική εξειδίκευση. Συνολικά οι υποβαθμισμένες πρακτικές ευελικτοποίησης και επισφάλειας στις αγορές εργασίας της ΕΕ, και ειδικά στην Ελλάδα, θέτουν σε αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα και τη στόχευση των πρόσφατων εργασιακών θεσμικών μεταρρυθμίσεων.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Νέες γεωγραφίες της δημιουργικής εργασίας στην περίοδο της οικονομικής κρίσης: Από τη συνεργατικότητα στην Ελλάδα της κρίσης

Βασίλης Αυδίκος

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα των δημιουργικών βιομηχανιών είναι τα υψηλά επίπεδα εργασιακής επισφάλειας, τόσο για τους μισθωτούς εργαζόμενους όσο και για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Το άρθρο αναλύει την ανάπτυξη των ευέλικτων και επισφαλών συνθηκών εργασίας στη δημιουργική οικονομία και προβάλλει το παράδειγμα των τρίτων τόπων (συνεργατικοί χώροι εργασίας) ως ένα αντίδοτο στις παραπάνω συνθήκες. Μέσα από ανώνυμες προσωπικές συνεντεύξεις εργα- ζομένων σε τέσσερα συνεργατικά γραφεία αναλύονται οι λόγοι για τους οποίους ελεύθεροι επαγγελματίες στη δημιουργική οικονομία επιλέγουν την εργασία σε συνεργατικά γραφεία, καθώς και τις οικονομίες κλίμακας που αναπτύσσονται εκεί. Επίσης, το άρθρο αναλύει τον τρόπο οργάνωσης των συνεργατικών γραφείων στο εσωτερικό τους και με βάση αυτό προχωρά στον διαχωρισμό των σχέσεων που αναπτύσσονται στα συνεργατικά γραφεία, οι οποίες μπορούν να εκτείνονται από την απλή συστέγαση των συνεργαζόμενων μέχρι και την κολεκτιβοποίηση του μεγαλύτερου μέρους της εργασίας σε αυτά.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Χώρος και άτυπη εργασία. Η εθνογραφική εμπειρία της ναυπηγοεπισκευαστικής βιομηχανίας

Μάνος Σπυριδάκης

Στη συμβολή αυτή εστιάζω στον τρόπο με τον οποίο οι εργάτες της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης επιχειρούν να επιτύχουν τους όρους της κοινωνικής τους αναπαραγωγής σε ένα πλαίσιο άτυπων εργασιακών σχέσεων στο Πέραμα Πειραιώς. Υποστηρίζω ότι η τοπική αγορά εργασίας και η εργασιακή διαδικασία έχουν διαμορφωθεί ιστορικά από τις ανάγκες του εθνικού και του διεθνούς ναυτιλιακού κεφαλαίου με οικονομικούς και χωρικούς όρους. Για τον λόγο αυτόν οι τοπικές κοινωνικές σχέσεις πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εργασία, χρειάζεται να θεωρούνται σε ένα χωροκοινωνικό διαλεκτικό πλαίσιο αναφοράς. Θεωρώ ότι οι εργαζόμενοι είναι δρώντες οι πρακτικές των οποίων δομούν και δομούνται από ένα εξαιρετικά πειθαρχικό και ασύμμετρο άτυπο σύστημα εξουσίας. Έχοντας επίγνωση αυτού του γεγονότος, προσπαθούν να διαχειρίζονται τις ρωγμές του συστήματος αυτού γινόμενοι ταυτόχρονα φορείς του, προκειμένου να επιτύχουν την κοινωνική τους αναπαραγωγή και να υιοθετούν, όποτε είναι δυνατόν, μια σιωπηλή πολιτική αντίστασης.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Labor’s Spatial Praxis and the Economic Geography of the Greek Crisis

Andrew Herod

In this paper I first outline some of the tenets of what has come to be called, in the Anglophonic world, Labor Geography. This is an approach to understanding the making of the economic geography of capitalism which sees workers as geographical agents whose political-economic behavior is both shaped by the spatiality of the landscapes within which they must live but which also reworks those landscapes in ways not imagined by either capital or the state. The second part of the paper briefly outlines two case studies of Greek workers playing active roles in remaking the economic geography of Greece during the crisis. The paper, then, suggests that worker agency will be important for creating more emancipatory landscapes as the crisis unfolds and that we should not just focus upon the actions of capital and the state to understand the economic geography of the crisis.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ο δημόσιος χώρος ως πεδίο αστικών συγκρούσεων: Σχέσεις εξουσίας και καθημερινότητα στη πλατεία Αγίου Παντελεήμονα

Δημήτρης Πέττας

Η πλατεία Αγίου Παντελεήμονα αποτέλεσε την τελευταία δεκαετία έναν δημόσιο χώρο αντιπαράθεσης και σύγκρουσης σχετικά με ζητήματα εγκατάστασης μεταναστών στο κέντρο της Αθήνας. Συλλογικά κοινωνικά υποκείμενα τόσο υποστήριξης όσο και απόρριψης των μεταναστών χρησιμοποίησαν το συγκεκριμένο χώρο ως πεδίο ανάπτυξης της δράσης τους αλλά και ως τόπο αντιπαράθεσης με φορείς ανταγωνιστικών αφηγήσεων. Το παρόν άρθρο εξετάζει τις σχέσεις εξουσίας οι οποίες αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της λειτουργίας της πλατείας ως πεδίο σύγκρουσης, καθώς και τα αποτελέσματα των σχέσεων αυτών στη διαμόρφωση της καθημερινής ζωής του δημόσιου χώρου. Για τη διερεύνηση των παραπάνω χρησιμοποιήθηκε μια μικτή ερευνητική προσέγγιση, η οποία στηρίχθηκε κυρίως στην εξαγωγή ποιοτικών δεδομένων μέσα από μία επαγωγική ερευνητική διαδικασία. Η έρευνα αναδεικνύει παραμέτρους της συγκρότητησης και της επίδρασης των σχέσεων εξουσίας στις κοινωνικές συνθήκες της πλατείας Αγίου Παντελεήμονα, οι οποίες συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός δημόσιου χώρου απο- κλεισμού και διαχωρισμού.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μόσχα: Διαδρομές χωρικού σχεδιασμού και σύγχρονες τάσεις σε μια μετα-κομμουνιστική παγκόσια πόλη

Ευγενία Τούση

Αντικείμενο διερεύνησης αποτελεί η σταδιακή πολεοδομική μετεξέλιξη της πόλης της Μόσχας, η οποία συγκαταλέγεται πια στον κατάλογο των παγκόσμιων πόλεων. Η διαδρομή της στα διαφορετικά κοινωνικο-πολιτικά συστήματα, αποτυπώνεται στη δομή και τη φυσιογνωμία της πόλης. Μέσα στο άρθρο αυτό περιγράφονται οι μεταλλαγές στη φιλοσοφία αστικού σχεδιασμού διαχρονικά, καταλήγοντας στη σημερινή εικόνα, όπου σύγχρονες προσεγγίσεις σχεδιασμού εισάγουν δυναμικά τη Μόσχα στα διεθνή αρχιτεκτονικά δρώμενα. Απώτερος στόχος του άρθρου, είναι να αναδείξει τις διαφορετικές προσεγγίσεις χωρικού σχεδιασμού, όπως αναπτύχθηκαν σε κρίσιμες χρονικές περιόδους. Έμφαση δίνεται στις σύγχρονες πολιτικές, οι οποίες στοχεύουν πέραν όλων των άλλων στο να συστήσουν εκ νέου την πόλη στη διεθνή σκηνή, μέσα από πολεοδομικές αναπλάσεις που κινούνται στη λογική του “re-branding the city”.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ανασυγκρότηση μετά το σεισμό μεγέθους 9.0R στην Ανατολική Ιαπωνία το 2011, εστιάζοντας στο σχεδιασμό του χώρου

Μιράντα Δανδουλάκη

Με αφετηρία το σεισμό στην ανατολική Ιαπωνία, το 2011, το άρθρο αυτό επιχειρεί να παρακολουθήσει την κατάσταση από την καταστροφή μέχρι σήμερα, εστιάζοντας στο σχεδιασμό του χώρου. Εξετάζει την ανασυγκρότηση από τη σκοπιά σύγχρονων κομβικών ερωτημάτων αναφορικά με τις καταστροφές και τους κινδύνους. Πόσο ασφαλές είναι το «αρκετά ασφαλές»; Ποιος αποφασίζει γι’ αυτό και πώς; Μπορεί ο κίνδυνος καταστροφής να εκτιμηθεί αξιόπιστα για γεγονότα-έκπληξη (μικρής πιθανότητας και μεγάλων επιπτώσεων); Πόσο αποτελεσματικά είναι τα κατασκευαστικά μέτρα και πώς μπορεί να εφαρμοστεί μία πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση; Ποιος, πόσο και γιατί οφείλει να επενδύει στην ασφάλεια έναντι εξαιρετικά σπάνιων γεγονότων με μεγάλες επιπτώσεις;

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ο συστημικός χαρακτήρας του καύσωνα και μακροπρόθεσμη πρόληψη: Η περίπτωση της Αθήνας

Λουδοβίκος Κ. Βασενχόβεν

Οι καύσωνες (ή θερμά κύματα) αποτελούν μια ιδιόμορφη περίπτωση φυσικού κινδύνου. Διαφοροποιούνται από άλλες μορφές αστικών κινδύνων, λόγω των συστημικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ ενός φυσικού φαινομένου και των πόλεων ως ανθρώπινων κατασκευών και ως υποδοχέων κοινωνικών και οικονομικών δραστηριοτήτων που επηρεάζουν την ατομική, κοινωνική, οικονομική και θεσμική τρωτότητα της πόλης. Το ιστορικό επεισοδίων καύσωνα που βίωσαν η Αθήνα και άλλες πόλεις καταδεικνύει την αλυσιδωτή αλληλουχία επιπτώσεων στους κατοίκους, ιδίως τους πιο ευάλωτους και αδύναμους, και στις οικονομικές δραστηριότητες. Οι επιπτώσεις εντείνονται από τη εμφάνιση της αστικής θερμικής νησίδας, για την οποία ευθύνεται η ανθρώπινη δραστηριότητα, και από την κλιματική αλλαγή. Η ενίσχυση της ικανότητας αντιμετώπισης του συστήματος της πόλης απαιτεί βιοκλιματικές παρεμβάσεις σε κτίρια, υποδομές και ελεύθερους χώρους. Εντούτοις, η μόνη οδός αντιμετώπισης του κινδύνου του καύσωνα στις πόλεις είναι η μακροπρόθεσμη πρόληψη μέσα από ριζική αναδιοργάνωση της δομής των ευάλωτων αστικών περιοχών. Στο άρθρο ο συστημικός χαρακτήρας του κινδύνου προσεγγίζεται μέσα από την οπτική της πολεοδομίας και όχι των φυσικών επιστημών.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Οι δασικές πυρκαγιές, η διαχείρισή τους στην Ελλάδα και το αποτύπωμά της στην Αττική

Γαβριήλ Ξανθόπουλος

Η παρούσα εργασία αφορά τις δασικές πυρκαγιές και τη διαχείρισή τους. Αρχικά γίνεται συνοπτική αναφορά στο πλήθος των παραγόντων που υπεισέρχονται στην έναρξή τους, τα χαρακτηριστικά εξάπλωσής τους, το δυναμικό καταστροφής, την αντιμετώπισή τους και τις οικολογικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειές τους ώστε να γίνει αντιληπτή η πολυπλοκότητα και η ανάγκη για ολοκληρωμένη προσέγγιση στη διαχείρισή τους. Ακολουθεί αναφορά στη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στη χώρα μας και περιγράφεται το αποτύπωμα αυτής στην περίπτωση της Αττικής. Με βάση αυτά, γίνονται διαπιστώσεις και προτάσεις για το μέλλον. Προτείνεται αλλαγή από τη σημερινή μονομερή έμφαση στην καταστολή, με την εκπόνηση μιας πολύπλευρης και συντονισμένης ορθολογικής, ολιστικής και ισορροπημένης πολιτικής διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών, βασισμένης σε σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις αλλά και στη συμβολή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, ώστε να επιτευχθεί ένας καλός συνδυασμός αποτελεσματικότητας και οικονομικής αποδοτικότητας, ελέγχοντας μεταξύ άλλων το υπέρογκο κόστος που επωμίζεται σήμερα η κοινωνία.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ποτάμιες πλημμύρες και διασυνοριακή συνεργασία: Η περίπτωση του Έβρου ποταμού

Κωνσταντίνος Χουβαρδάς, Χρήστος Παπαποστόλου

Η παρούσα εργασία έχει σκοπό να δώσει μια σύντομη και ακριβή εικόνα του προβλήματος των πλημμυρών στον ποταμό Έβρο, έναν ποταμό με διασυνοριακά χαρακτηριστικά. Η εργασία στο πρώτο μέρος της αναφέρεται στα γεωγραφικά στοιχεία του ποταμού και γενικά της υδρολογικής λεκάνης απορροής του και τη διοικητική δομή των περιοχών που διασχίζει. Επίσης, περιγράφονται, οι κατασκευαστικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην ευρύτερη κυρίως ελληνική εδαφική έκταση. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται το πρόσφατο ιστορικό πλημμυρών του ποταμού, καθώς και λύσεις και προτάσεις για την αντιμετώπιση του πλημμυρικού φαινομένου έτσι όπως αυτές προέκυψαν από συμπεράσματα κατά τη διαχείριση του φαινομένου αλλά και από μελέτες.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ξηρασία: Ένα ύπουλο και επικίνδυνο κλιματικό φαινόμενο με ιδιαιτερότητες και δυσκολίες στη διαχείρισή του

Γεώργιος Μπαλούτσος, Αθανάσιος Μπουρλέτσικας, Κωνσταντίνος Καούκης

Η ξηρασία είναι ευρέως γνωστή ως ένας ύπουλος και διάχυτος φυσικός κίνδυνος, εξαιτίας του τρόπου προσέγγισης μιας πε- ριοχής. Είναι επίσης το πιο πολυσύνθετο κλιματικό φαινόμενο από όλους τους φυσικούς κινδύνους. Ειδικότερα, στο πρώτο μέρος του άρθρου παρουσιάζονται και εξετάζονται συνοπτικά τα γνωρίσματα και οι ιδιαιτερότητες της ξηρασίας, οι τύποι αυτής, οι παράμετροι εκτίμησής της και οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές της επιπτώσεις. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται και αναλύεται συνοπτικά η διαχείριση της ξηρασίας και ειδικότερα η διαχείριση της επικινδυνότητας αυτής (προληπτικά μέτρα) και η διαχείριση της κρίσης (κατασταλτικά μέτρα). Η διαχείριση στηρίζεται στην ανάλυση του κύκλου αδράνειας και δράσης της και για κάθε μια προσέγγιση διαχείρισης, περιγράφονται και αναλύονται περιληπτικά τα απαραί- τητα και αναγκαία μέτρα και έργα. Τέλος γίνονται αναφορές στις ιδιαιτερότητες, στα γνωρίσματα και στη διαχείριση των ξηρασιών της Ελλάδας.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF