Εργαστήριο: Συναντήσεις / Συγκρούσεις στην πόλη, Απρίλιος – Ιούνιος 2013, Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε το άρθρο των Βάσω Μακρυγιάννη, Ορέστη Πάγκαλου, Χάρη Τσβδάρογλου, Ειρήνης Ωραιοπούλου σε μορφή PDF

Αναπλάσεις και «θεσμική» gentrification στο Βερολίνο μετά τη γερμανική επανένωση

Το άρθρο αυτό διερευνά το ρόλο των κρατικών θεσμών στην κοινωνική μεταβολή της περιοχής Prenzlauer Berg στο Βερολίνο, στην πρώτη δεκαετία μετά τη γερμανική επανένωση το 1990. Το παρόν άρθρο έχει στόχο να παρέμβει στη συζήτηση περί gentrification δείχνοντας το ρόλο του κράτους στη διαμόρφωση της αγοράς κατοικίας στη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης. Στο πρώτο μέρος του άρθρου εισάγεται η περιοχή μελέτης για να δειχτεί περιληπτικά με ποιους τρόπους η ιστορία της μέχρι τη γερμανική επανένωση είχε επιπτώσεις στην περαιτέρω εξέλιξή της. Το δεύτερο μέρος του άρθρου μελετά το θεσμικό πλαίσιο αυτής της εξέλιξης κυρίως μέσα από τρία θέματα: α) την επιστροφή ακίνητης περιουσίας σε πρώην ιδιοκτήτες, β) τις ιδιαιτερότητες της νομοθεσίες για τις περιοχές ανάπλασης, και γ) το ρόλο (κρατικών) οργανισμών στο δρόμο που ακολούθησε τελικά αυτή. Τέλος, στο τρίτο μέρος του άρθρου παρουσιάζονται και σχολιάζονται διάφορες ερμηνείες για την κοινωνική αλλαγή που συνέβη στο Prenzlauer Berg μετά τη γερμανική επανένωση.

Λέξεις κλειδιά: Βερολίνο, Prenzlauer Berg, gentrification, αγορά κατοικίας, ιδιωτικοποιήσεις

Διαβάστε το άρθρο του Άρη Καλαντίδη σε μορφή PDF

Η κοινωνική και επαγγελματική κινητικότητα των μεταναστών υπό το πρίσμα της ένταξής τους στις τοπικές αγορές εργασίας

Ο τρόπος με τον οποίο οι μετανάστες και οι απόγονοί τους μπορούν να αποτελέσουν κομμάτι –προσωρινό ή μόνιμο– των κοινωνιών υποδοχής έχει αναχθεί σε επίκαιρο ζήτημα. Αναπόφευκτα η «ενσωμάτωση» ή η ένταξη των μεταναστών στις σύγχρονες κοινωνίες υποδοχής είναι μια δύσκολη όσο και περίπλοκη διαδικασία, η οποία αφορά τους μετανάστες ως άτομα αλλά και ως κοινότητες/ομάδες. Η σύγχρονη εμπειρία δείχνει ότι συχνά οι μετανάστες εντάσσονται ως ένα βαθμό στις κοινωνίες υποδοχής, καθώς καλύπτουν συγκεκριμένες θέσεις στην αγορά εργασίας ανάλογα με την εθνικότητα και το φύλο τους. Οι περισσότερο ειδικευμένοι μετανάστες ευνοούνται από τις πολιτικές των ευρωπαϊκών κοινωνιών υποδοχής, ενώ οι ανειδίκευτοι και/ή λιγότερο ειδικευμένοι θεωρούνται ανεπιθύμητοι. Παρόλα αυτά και οι δύο κατηγορίες μεταναστών συνεισφέρουν θετικά στις αγορές εργασίας. Στόχος του παρόντος κειμένου είναι η μελέτη της κοινωνικής και επαγγελματικής κινητικότητας των μεταναστών στις τοπικές αγορές εργασίας, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την υφιστάμενη οικονομική κρίση. Το κείμενο τελικά καταλήγει σε ορισμένα συμπεράσματα σχετικά με τις υφιστάμενες δυνατότητες για την κοινωνική και επαγγελματική κινητικότητα των μεταναστών στις τοπικές αγορές εργασίας.

Διαβάστε το άρθρο των Απόστολου Γ. Παπαδόπουλου και της Λουκίας-Μαρίας Φρατσέα σε μορφή PDF

Against and beyond the crisis: The role of urban social movement

In this paper, Margit Mayer provides critical and theoretical reflections on “cities for people”, neoliberalism, and social movements, in the context of the current crisis. In contrast to the more monolithic and homogeneous conception of the world-wide neoliberalism, and, also, in contrast to poststructuralist positions, which have emphasized on the unique particularities of specific neoliberal formations, the author prefers to speak of neoliberalization instead of neoliberalism as an open-ended process of market-oriented regulatory restructuring. Following the conceptualization suggested by Jamie Peck, Neil Brenner, and Nik Theodore, she distinguishes between neoliberal ideology and practice, since neoliberal ideology aspires to a utopia of free markets, but in practice the neoliberal project has entailed the intensification of state intervention in order to manage the consequences and contradictions of such marketization. The contradictions of these neoliberalization processes of the urban space are mirrored in the arena of social movements. Thus, the field of struggle, even if it is enormously heterogeneous and fragmented in terms of locality and context-specificity, is important to move towards a more networked, and transnationally orchestrated formation which will be able eventually to dismantle the neoliberal rule regime.

Διαβάστε το άρθρο της Margit Mayer σε μορφή PDF

Το τοπικό ως πεδίο αναδυόμενων κινητοποιήσεων και κοινωνικής αλληλεγγύης στο πλαίσιο της σημερινής κρίσης

Ο κυρίαρχος διάλογος για τη σημερινή κρίση στην Ευρώπη εστιάζει κυρίως στις εθνικές και διεθνείς οικονομικές διαστάσεις και στο ζήτημα του χρέους. Όμως, η εμπειρία της κρίσης γίνεται κυρίως αισθητή στο τοπικό επίπεδο, στην καθημερινή ζωή όσων πρέπει να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες τόσο της κρίσης όσο και των εφαρμοζόμενων προγραμμάτων λιτότητας. Η εστίαση στην κλίμακα του τοπικού δεν είναι κάτι καινούριο. Ειδικά σε σχέση με αστικά ζητήματα, το τοπικό έχει συχνά θεωρηθεί ως ένα προνομιακό πεδίο για κοινωνικές κινητοποίησεις. Όμως και οι περιορισμοί του τοπικού έχουν εξίσου συζητηθεί, και ειδικά περιορισμοί που αφορούν στη δυνατότητά των τοπικά-εστιασμένων δράσεων να επιφέρουν ευρύτερες αλλαγές. Tο άρθρο αυτό συζητάει τις δυνατότητες και τις προκλήσεις του τοπικού ως κοινωνικοπολιτική αρένα στο πλαίσιο της σημερινής κρίσης στις πόλεις της νότιας Ευρώπης, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις ομοιότητες όσο και τις διαφορές τους.

Διαβάστε το άρθρο των Πέννυ Κουτρολίκου και Δήμητρας Σπανού σε μορφή PDF

Housing crisis in Portugal

Over the last few decades, Portugal has not developed a sustainable, coherent and constant housing policy. Despite its constitutional recognition, in practice housing is not regarded as a fundamental human right, but it is treated as a merchandise and a way of investment. During last twenty years, we have witnessed an explosive growth of the real estate speculation. Specifically, since the 90s, housing costs and household indebtedness increased parallel to the increase of the available credit, as it is depicted at the diagrams below.

Διαβάστε το άρθρο της Rita Silva σε μορφή PDF

Housing bubble, crisis and social struggle in Spain

The current crisis in Spain is clearly related with the production of housing and the urbanization of the country which occurred from 1998 to 2008 in an intensive way. Nevertheless, the origins of this model of growth, highly dependent on the construction and the tourism sector, can be found a long time before. The antecedents of the last Spanish economic boom can be divided into three periods: a period of Fordist crisis (1970-1986), a period of growth (1986 to 1992) and the first real estate property crisis (1992-1994).

Διαβάστε το άρθρο του Marc Mart σε μορφή PDF

Housing crisis in Italy

The neoliberal approaches and tools of real estate finance were introduced in Italy in the second half of the ’90s, when, after a period of political instability that brought to the end of the “First Republic” and the beginning of the bipolarism of the “Second Republic”, banks facilitated access to credit, and the law 431 of December 1998 liberalized the rental housing market, both contributing to the increase of rents, prices and the consequent profitability of housing.

Διαβάστε το άρθρο της Irene di Noto σε μορφή PDF

Το δικαίωμα στην κατοικία την περίοδο της κρίσης στην Ελλάδα

Οι πρόσφατες τάσεις στον τομέα της κατοικίας και «το νέο στεγαστικό ζήτημα», που αγγίζει όλο και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα και ομάδες, αναδεικνύουν τα όρια του «παραδοσιακού ιδιότυπου συστήματος παραγωγής του χώρου και μοντέλου πρόσβασης στην κατοικία» υπό την πίεση των καθοριστικών επιδράσεων της παγκοσμιοποίησης και των νεοφιλελεύθερων πολιτικών της ΕΕ κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες και της διεθνούς οικονομικής κρίσης πιο πρόσφατα.

Διαβάστε το άρθρο των Δημήτρη Μπαλαμπανίδη, Έλενας Πατατούκα και Δήμητρας Σιατίτσα σε μορφή PDF

Η κρίση στον τομέα της κατοικίας στη Νότια Ευρώπη: Αιτίες, επιπτώσεις και κοινωνικοί αγώνες

Η παρούσα ενότητα αρθρώνεται γύρω από τέσσερα κείμενα για το ζήτημα της κατοικίας κατά την περίοδο της κρίσης, σε κάθε μία από τις χώρες της Νότιας Ευρώπης (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία). Η συγγραφή των κειμένων βασίστηκε σε μία σειρά από κοινά ερωτήματα, στα οποία οι συγγραφείς επιχείρησαν να απαντήσουν λαμβάνοντας υπόψη το ιδιαίτερο χωρο-κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο της χώρας τους. Έτσι, τα κείμενα παρακολουθούν, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, το υπόβαθρο της εκδήλωσης της κρίσης στον τομέα της κατοικίας, με έμφαση στη σταδιακή εμπορευματοποίηση και χρηματιστικοποίησή του. Στη συνέχεια, περιγράφουν τις συνέπειες τόσο του παραπάνω μεταλλασσόμενου μοντέλου πρόσβασης στην κατοικία όσο και των σημερινών ασκούμενων αυταρχικών πολιτικών, καθώς επίσης τις κοινωνικές αντιστάσεις όπως αυτές εκφράζονται μέσα από τα σχετικά τοπικά κινήματα. Στη βάση μιας κοινής μελέτης και κατανόησης των ομοιοτήτων αλλά και των κρίσιμων διαφοροποιήσεων στο ζήτημα της κατοικίας μεταξύ των χωρών της Νότιας Ευρώπης, στόχος είναι η σύνθεση ορισμένων κοινών απαντήσεων και εναλλακτικών για την αντιμετώπιση της κρίσης, απέναντι σε μέτρα και πολιτικές που συνεχίζουν να εφαρμόζονται ακόμη και μετά από την κοινή παραδοχή αποτυχίας τους.

Υπερ-νεοφιλελεύθερη αστική ανάπτυξη στην Ισπανία και στην Ελλάδα. Η περίπτωση του Port Vell στη Βαρκελώνη και του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού στην Αθήνα

 

Στο πλαίσιο της τρέχουσας οικονομικής κρίσης στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, σημειώνεται η επιθετική προώθηση του νεοφιλελεύθερου δόγματος που επιβάλλει εκτεταμένες δομικές αναδιαρθρώσεις, με πρόσχημα τη μείωση του δημόσιου ελλείμματος. Υπό αυτούς τους όρους, οι πόλεις και γενικότερα ο χώρος αναδεικνύονται σε «προνομιακό πεδίο» εφαρμογής των νεοφιλελεύθερων αναδιαρθρώσεων σε αυτές τις χώρες. Το αναπτυξιακό μοντέλο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ιδιωτικοποίηση της ακίνητης περιουσίας του δημοσίου, των δημόσιων υπηρεσιών και της κοινωνικής κατοικίας, στην κατασκευή μεγάλης κλίμακας έργων αστικής ανάπτυξης και στην προώθηση κατά παρέκκλιση ρυθμίσεων που παρακάμπτουν θεσμοθετημένους σχεδιασμούς και πολιτικές για τις πόλεις.

Στο παρόν άρθρο διερευνώνται οι μετασχηματισμοί των διαδικασιών αστικής ανάπτυξης στην Ισπανία και την Ελλάδα στη συγκυρία της τρέχουσας κρίσης, μέσα από την ανάλυση δύο μεγάλης κλίμακας έργων: την ανάπτυξη του Port Vell (του Παλιού Λιμανιού) στη Βαρκελώνη και του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού στην Αθήνα. Τέλος, επιδιώκεται ο εντοπισμός ομοιοτήτων και διαφορών μεταξύ της ισπανικής και της ελληνικής περίπτωσης προκειμένου να φωτιστούν όψεις του κυρίαρχου μοντέλου νεοφιλελεύθερης αστικής ανάπτυξης στη συγκυρία της σημερινής κρίσης.

Διαβάστε το άρθρο των Mauro Castro, Beatriz Garcia, Φερενίκης Βαταβάλη και Μαρίας Ζήφου σε μορφή PDF

Καθεστώτα κρίσης και αναδυόμενα κοινωνικά κινήματα στις χώρες της νότιας Ευρώπης: Αστική ανάπτυξη, κατοικία και τοπικοί αγώνες

Η συγκριτική μελέτη και σε βάθος κατανόηση της συνθήκης της κρίσης στις χώρες της Νότιας Ευρώπης αποτελούν ένα πρώτο σημαντικό βήμα προς τη σύνθεση των τόσο κοντινών και ταυτόχρονα διαφορετικών εμπειριών στις χώρες αυτές, οι οποίες αντιμετωπίζουν πρωτοφανείς κοινωνικούς, πολιτικούς και οικονομικούς μετασχηματισμούς ενώ καταγράφουν ραγδαία αύξηση των ποσοστών ανεργίας, φτώχειας και κοινωνικών ανισοτήτων. Στην προοπτική μίας από κοινού επεξεργασίας και συγκρότησης εναλλακτικών διεξόδων (που θα προέλθουν από τις περιοχές και τους ανθρώπους που πλήττονται περισσότερο), πληθαίνουν οι προσπάθειες να βρεθούν κοινά πλαίσια συζήτησης, αλληλοενημέρωσης και ανάπτυξης μιας κοινής γλώσσας σε διάφορα πεδία (πολιτικό, κοινωνικό, επιστημονικό, καλλιτεχνικό κ.ά.) ανάμεσα σε δρώντες των τεσσάρων χωρών της Νότιας Ευρώπης.

Διαβάστε το άρθρο των Φερενίκη Βαταβάλη, Πέννυς Κουτρολίκου, Δημήτρη Μπαλαμπανίδη και Δήμητρας Σιατίτσα σε μορφή PDF

Η Θεσσαλονίκη αγωνίζεται για τη δημοκρατία στο νερό

Τον τελευταίο καιρό παρακολουθούμε μια σειρά από απόπειρες ιδιωτικοποίησης του νερού που συνοδεύονται από αντίστοιχα κινήματα αντίστασης. Έχουμε για παράδειγμα την περίπτωση της ΕΥΑΘ στη Θεσσαλονίκη. Θα επικεντρωθούμε στο παράδειγμα αυτό για να συζητήσουμε ορισμένες εκδοχές της ιδιωτικοποίησης του νερού.

Διαβάστε το άρθρο του Τάσου Χοβαρδά σε μορφή PDF

Επαναδημοτικοποίηση δημοτικών επιχειρήσεων

(Το κείμενο αποτελεί διευρυμένη περίληψη και μετάφραση της εισαγωγής του άρθρου «Re-municipalisisng municipal services in Europe» που δημοσιεύθηκε στην τελική του μορφή το Νοέμβριο του 2012 στην ιστοσελίδα της Διεθνούς Μονάδας Έρευνας για τις Δημόσιες Υπηρεσίες [Public Services International Unit – PSIRU] και είναι διαθέσιμο στο www.psiru.org).

Διαβάστε το άρθρο του David Hall σε μορφή PDF