Αστική κρίση ή αστικές κρίσεις; Συγκρίνοντας τις πολιτικές λιτότητας, την καθημερινή ζωή και τις αντιστάσεις στις ελληνικές και τις γερμανικές πόλεις. Παρουσίαση εργαστηρίου

Ντίνα Βαΐου, Φερενίκη Βαταβάλη

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Ελλάδας: Ζητήματα χωροταξίας και προστασίας

Μαριλένα Παπαγεωργίου, Γεωργία Ποζουκίδου

Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Ελλάδας αποτελούν συνήθως μικρού μεγέθους οικισμούς (κάτω των 500 κατοίκων), οι οποίοι λόγω των αξιόλογων αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών τους χαρακτηριστικών προστατεύονται από τη νομοθεσία. Είναι σχεδόν ισόρροπα κατανεμημένοι στον ελληνικό χώρο (ηπειρωτικό και νησιωτικό), ενώ η πλειονότητά τους εντοπίζεται στις παράκτιες περιοχές και τους ορεινούς όγκους. Ανάλογα με τις γεωγραφικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, τα αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά τους χαρακτηριστικά ποικίλουν σημαντικά, ενσωματώνοντας τις τοπικές παραδοσιακές τεχνικές και υλικά.

Οι πρώτοι παραδοσιακοί οικισμοί θεσπίστηκαν το 1978 με το Π.Δ.594 και μέχρι σήμερα -μετά από αλλεπάλληλες κηρύξεις- έχουν διπλασιαστεί αριθμητικά (924 ως το 2012). Αν και η πολιτεία εγκαίρως ενέταξε τους εν λόγω αξιόλογους οικι- σμούς στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας, αντιμετώπισε ανεπαρκώς τα ζητήματα προστασίας τους. Άλλωστε ακόμη και το Π.Δ. του 1978 που θεωρείται ορόσημο στην προστασία των παραδοσιακών οικισμών δεν διαφοροποιεί ούτε εξειδικεύει το είδος και το βαθμό προστασίας που αρμόζει στους παραδοσιακούς οικισμούς ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο επιχειρεί να διαμορφώσει μια βασική χωρική τυπολογία, συνδυάζοντας τα  γεω-χωρικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των παραδοσιακών οικισμών. Ανάλογα με τον τύπο του παραδοσιακού οικισμού, το άρθρο προτείνει μια διαβαθμισμένη -σε τρία επίπεδα- προστασία (περιορισμένη, σημαντική και απόλυτη), η οποία αντανακλάται σε περιορισμούς και κατευθύνσεις που διατυπώνονται ξεχωριστά για τα βασικότερα επίπεδα σχεδιασμού: το αρχιτεκτονικό, το πολεοδομικό και το χωροταξικό.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Χωρική διαφοροποίηση των δικαιωμάτων ενιαίας ενίσχυσης της κοινής αγροτικής πολιτικής στις περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας

Θανάσης Κίζος, Χρήστος Κολοβός, Μηνάς Μεταξάκης

Η εισαγωγή της ενιαίας ενίσχυσης αποτελεί μια από τις σημαντικότερες μεταβολές στην καταβολή ενισχύσεων στην ύπαιθρο από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Με την εισαγωγή της το 2003 η έμφαση μετατοπίζεται από τις ενισχύσεις στην παραγωγή στις άμεσες εισοδηματικές ενισχύσεις στους παραγωγούς, μέσω της απόδοσης ατομικών δικαιωμάτων στους αρχηγούς αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Στην εργασία αυτή εξετάζεται η χωρική διαφοροποίηση των ατομικών αυτών δικαιωμάτων σε επίπεδο Περιφερειακών Ενοτήτων από τη βάση δεδομένων του ΟΠΕΚΕΠΕ και χρήση τυπολογίας αγροτικών χαρακτηριστικών των Ελληνικών Περιφερειακών Ενοτήτων και των δεδομένων της Απογραφής Γεωργίας – Κτηνοτροφίας. Τα ευρήματα δείχνουν πολύ σημαντικές χωρικές διαφοροποιήσεις, αλλά και πολύ μεγάλη ετερογένεια στο εσωτερικό των Περιφερειακών Ενοτήτων, ενώ και η φυσική γεωγραφία της χώρας παίζει σημαντικό ρόλο με επίπεδες εκτάσεις με δημόσια αρδευτικά δίκτυα να είναι εξ ορισμού περισσότερο ευνοημένες σε σχέση με επικλινείς, άνυδρες περιοχές. Η γεωγραφία και η ετερογένεια δεν λαμβάνεται υπόψη στο σχεδιασμό πολιτικών για τον αγροτικό χώρο και την ύπαιθρο.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μετακινούμενοι πληθυσμοί και χειραφετικές πρακτικές στην Αθήνα της κρίσης

Βασιλική Μακρυγιάννη

Οι σύγχρονες μητροπόλεις δεν είναι μόνο τόποι αναφοράς της παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, αλλά και χώροι συνάντησης εκατομμυρίων ανθρώπων. Αν ο χώρος προκύπτει από την καθημερινή ζωή των υποκείμενων, τότε, αυτές οι πόλεις οφείλουν την δημιουργία τους στην ταυτόχρονη παρουσία όσων την κατοικούν. Επιπλέον αποτελούν κόμβους επικοινωνίας και συνάντησης πλήθους ανθρώπων που διασχίζουν τον πλανήτη εκούσια ή ακούσια. Οι μεταναστευτικοί αυτοί πλη- θυσμοί, εκτός από το να εξαναγκάζονται σε ένα «καθεστώς εξαίρεσης» συχνά καταφέρνουν να παράγουν τις δικές τους «ετεροτοπίες». Επιτελώντας την καθημερινή ζωή δρουν ως απορρυθμιστές της κυρίαρχης εικόνας της πόλης, αμφισβητούν έμπρακτα θεσμοθετημένα όρια και σύνορα και παράγουν χώρους αντίστασης και χειραφέτησης. Το άρθρο αυτό θα επιχειρήσει να φωτίσει δυναμικές συνύπαρξης στον αστικό ιστό του κέντρου της Αθήνας. Αναδεικνύοντας τη σημασία χώρων παράγωγων όχι του φόβου αλλά της αντίστασης, θα εστιάσει σε χωρικές πρακτικές χειραφέτησης που προκύπτουν από συναντήσεις και συγκρούσεις των νέων κατοίκων της πόλης.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

 

Οπτικές αναπαραστάσεις της ασφάλειας στην Αθήνα: Πολιτικές που γίνονται εικόνες, εικόνες που παραγάγουν σημασίες

Κώστας Θεοδωρόπουλος, Γιώργος Κανδύλης, Αλεξάνδρα Σαγιά

Η επιδιωκόμενη σήμερα στην Αθήνα εμπέδωση του «αισθήματος ασφάλειας» συνίσταται σε ένα σύνολο δημόσιων ρητορικών που έρχονται να καταδείξουν μια σειρά από απειλές και να πείσουν για την ανάγκη λήψης έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπισή τους. Πέρα από τους διατυπωμένους λόγους, οι ρητορικές αυτές περιλαμβάνουν σημαίνουσες εικονογραφήσεις, τόσο των προβλημάτων ασφάλειας όσο και των ενδεδειγμένων λύσεων. Εδώ επιλέγουμε να διερευνήσουμε με συστηματικό τρόπο την κατασκευή των εικόνων της ασφάλειας της πόλης από την ίδια την ελληνική αστυνομία ως έναν αυτόνομο πομπό. Για το σκοπό αυτό, χρησιμοποιούμε τα επίσημα οπτικά ντοκουμέντα αστυνομικών επιχειρήσεων που η ίδια δημοσιοποιεί στο διαδίκτυο, ως οπτικοποιημένα δελτία τύπου. Από μεθοδολογικής πλευράς, αξιοποιούμε τα εργαλεία της ανάλυσης περιεχομένου και της οπτικής σημειωτικής, εξετάζοντας ειδικότερα τα σημειωτικά συστήματα των αναπαριστώμενων συμμετεχόντων και της αλληλεπίδρασης στις σχέσεις μεταξύ των εικονιζόμενων αντικειμένων και του θεατή. Διαπιστώνουμε έτσι το είδος και την προέλευση των εικονογραφημένων απειλών, τα απειλούμενα αντικείμενα που χρήζουν προστασίας, το είδος της αστυνόμευσης που προορίζεται να αποκαταστήσει το αίσθημα ασφάλειας και τις πιθανές ομαδοποιήσεις των σημασιολογικών φορτίσεων από την πλευρά των δεκτών. Με τον τρόπο αυτό καταλήγουμε σε μία περιγραφή αυτού που κατά την ελληνική αστυνομία συνιστά την ασφαλή πόλη και της θέσης που αυτή επιφυλάσσει στους πολίτες της.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

 

«Άδειες» υλικότητες στην κρίση. Η αναπαραγωγή του χώρου στην περιοχή του παλαιού δημαρχείου Θεσσαλονίκης

Μιλτιάδης Ζερμπούλης

Το παρόν άρθρο έχει ως στόχο να αναδείξει το πως αλληλεπιδρούν στο πολιτισμικό, κοινωνικό και οικονομικό συμφραζόμενο της ελληνικής κρίσης άνθρωποι και υλικά πράγματα εντός ενός σαφώς οριοθετημένου πολιτισμικά χώρου στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Συγκεκριμένα επιχειρείται η ανάλυση της σχέσης των «άδειων» πια υλικών με τα ανθρώπινα υποκείμενα της έρευνας και πως η συγκεκριμένη «κενότητα» ή η «μη σχέση» συμβάλλουν στην κατασκευή ενός περιβάλλοντος που τελεί τουλάχιστον για τα υποκείμενα σε κρίση. Με τον όρο «άδειος» περιγράφεται τόσο η κυριολεκτική εκκένωση ενός κτιρίου ή ενός χώρου όσο και η προσπάθεια αποσύνδεσης τους από το πρόσφατο παρελθόν τους, από το δίκτυο των σχέσεων που έδινε συγκεκριμένα νοήματα στην «υλικότητα» τους.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Οι διαδικασίες gentrification στο κέντρο της Αθήνας τον καιρό της κρίσης

Γεωργία Αλεξανδρή

Οι διαδικασίες gentrification είναι άρρηκτα δεμένες με τις κρίσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και τις διαδικασίες νεοφιλελευθερισμού του αστικού ιστού. Οι επαν-επενδύσεις σε υποβαθμισμένες περιοχές προβάλλονται ως θεραπεία ενά- ντια στα δεινά του κέντρου, και τα προγράμματα αναζωογόννησης του κέντρου ως σημαντικό βήμα εξόδου από την κρίση. Εστιάζοντας στην περιοχή του Μεταξουργείου, το άρθρο αυτό διερευνά τη σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα στις πολιτικές αστικής ανάπτυξης και τις πρακτικές του ιδιωτικού τομέα που έχουν ως απόρροια το gentrification. Ενώ οι βάσεις για το gentrification κεντρικών συνοικιων της Αθήνας έχουν τεθεί κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, τον καιρό της κρίσης το gen- trification αποτελεί τον «φοίνικα» που αναδύεται μέσα από τις στάχτες της δημιουργικής καταστροφής του κεφαλαίου στο δομημένο περιβάλλον που θα αναζωογονήσει την οικονομική και κοινωνική ζωή της πόλης.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Από το υλικό των ονείρων. Ο φαληρικός όρμος σε μια ακόμη μεγάλη αφήγηση

Μαρία Μάρκου

Στα υδάτινα μέτωπα και τα παλιά λιμάνια των πόλεων στήνεται, τα τελευταία τριάντα χρόνια, το αστραφτερό τοπίο του ανταγωνισμού για την προσέλκυση επενδύσεων και επισκεπτών, οι επιχειρήσεις ανάπλασης «ναυαρχίδες» που υπηρετούν το μάρκετινγκ  των  πόλεων  περισσότερο  από  την  κοινωνικο-οικονομική  τους  ανασυγκρότηση. Διαμορφώνοντας  πεδία επιχειρηματικότητας αδιαπέραστα από το δημόσιο διάλογο, συχνά καταλήγουν να σφετερίζονται τους κοινωνικούς και συμβολικούς πόρους των πόλεων, αγνοώντας τις ανάγκες και τις επιλογές του πληθυσμού και ενισχύοντας τις διαχωριστικές πιέσεις. Η ανάπλαση του Φαληρικού Όρμου, ως έργο «ναυαρχίδα», συμβάλλει με υψηλού προφίλ πολιτιστικές υποδομές στην αναδιατύπωση, με καταναλωτικούς όρους, της κυρίαρχης αφήγησης για το μητροπολιτικό ρόλο του τόπου αυτού, η οποία διατρέχει τη νεώτερη ιστορία της πόλης και έχει εδραιωθεί μέσα από δύο ολυμπιάδες, αγνοώντας τη δυναμική και τις ανάγκες των παράκτιων συνοικιών. Αναδεικνύει έτσι την πιο κυνική πλευρά του μετα-μοντέρνου σχεδιασμού που βάζει την «αναβάθμιση» του χώρου πριν από το δικαίωμα σ’ αυτόν.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Κοινωνικές και χωρικές ανατροπές στην Αθήνα της κρίσης

Ελένη Πορτάλιου

Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπισή της έπληξαν πολύπλευρα την Αθήνα. Η φτώχεια, με τα πολλαπλά της πρόσωπα (ανεργία, υφαρπαγή της μικρής ιδιόκτητης περιουσίας), μαζί με την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου και την κατάρρευση δημόσιων/δημοτικών δομών του κοινωνικού κράτους, αποτυπώνουν την κοινωνική/χωρική διάσταση της κρίσης. Στο φόβο που γεννά η ανατροπή της ατομικής συνθήκης ζωής το κράτος απαντά με «ασφάλεια» μέσω επιτήρησης και καταστολής. Παράλληλα, όμως, ανασυγκροτούνται τα κοινωνικά υποκείμενα αντίστασης και αναδύονται στοιχεία ενός εναλλακτικού σχεδίου για την πόλη.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ο αστικός χώρος στη δίνη της κρίσης

Κώστας Μανωλίδης

Οι επιπτώσεις της κρίσης στον αστικό χώρο δεν περιορίζονται σε εμφανείς μεταβολές του υλικού πλαισίου όπως η υποβάθμιση υποδομών ή το κλείσιμο καταστημάτων. Σημαντικές ανακατατάξεις πραγματοποιούνται στο επίπεδο των κοινωνικών σχέσεων και χωρικών πρακτικών καθώς οι βιοτικές δυσκολίες, η αύξηση της ανεργίας η μείωση των εμπορικών συναλλαγών και οι συνθήκες φόβου δημιουργούν νέα μοτίβα στην οικειοποίηση του χώρου. Παράλληλα, η ανάδυση νέων κοινωνικών πρωτοβουλιών επαναπροσδιορίζει το νόημα του δημόσιου χώρου ως τόπο συλλογικότητας και αντίστασης. Οι εργασίες του αφιερώματος πραγματεύονται τα αποτυπώματα της κρίσης σε χώρους και σε συλλογικές πρακτικές όπως επίσης και τις δρομο- λογημένες από τις μνημονιακές πολιτικές αποδιαρθρώσεις στο κοινωνικό και αστικό τοπίο.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

 

Η επέλαση στις ακτές

Οι μοναδικές ελληνικές ακτές αποτελούν στόχο μερίδων του ελληνικού και διεθνούς κεφαλαίου εδώ και δεκαετίες. Η συγκυρία της κρίσης χρέους είναι ευνοϊκή για τα κεφάλαια που ασκούν πιέσεις στη κυβέρνηση για αλλαγές στο ισχύον ασθενές θεσμικό πλαίσιο και στα συστήματα ιδιοκτησίας τα οποία, παρά τις μικρο- και μακρο-υφαρπαγές του παρελθόντος, έχουν καταφέρει να διατηρήσουν σε σημαντικό βαθμό την αυθεντικότητα των ακτών. Το κατ’ ευφημισμό νομοσχέδιο για την «προστασία αιγιαλού και παραλίας» ανοίγει παράθυρα ευκαιρίας για επέλαση στις ακτές σε συνδυασμό με τις άλλες θεσμικές εκτροπές στα θέματα χωρικού σχεδιασμού. Οι έντονες αντιδράσεις πολιτών, οικολογικών οργανώσεων, τοπικών κινημάτων, πολιτικών κομμάτων αλλά και επιχειρηματιών φιλικά προσκείμενων σε ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, ανάγκασαν τη συγκυβέρνηση να αποσύρει το νομοσχέδιο και να μην το καταθέσει στη Βουλή το καλοκαίρι 2014. Η απόσυρση του νομοσχεδίου συνοδεύτηκε όμως από τη ψήφιση σε  πολυνομοσχέδιο που κυρώθηκε σε θερινό τμήμα της Βουλής το καλοκαίρι του 2014 της πρακτικά αυθαίρετης και άρον-άρον χάραξης της γραμμής αιγιαλού που είναι και η σημαντικότερη θεσμική εκκρεμότητα για τις κερδοσκοπικές επενδύσεις. Αυτή η εξέλιξη δείχνει ότι η νίκη είναι προσωρινή και η σύντομη κριτική ανάλυση που ακολουθεί από τους συναδέλφους Θύμιο Καρύμπαλη και Ελένη Πορτάλιου υπογραμμίζει τη σο- βαρότητα του θέματος για το οποίο απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση.

Διαβάστε τα άρθρα του Θύμιου Καρύμπαλη και της Ελένης Πορτάλιου σε μορφή PDF

Τεύχος 24 – Φθινόπωρο 2014

ΓΕΩ-ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΕΣ: η επελαση στισ ακτεσ

Ευθύμιος Καρύμπαλης

«Οριοθέτηση, διαχείριση και προστασία αιγιαλού και παραλίας»: Ένα απαράδεκτο νομοσχέδιο με ανύπαρκτα επιστημονικά κριτήρια

Ελένη Πορτάλιου

Η ψήφιση του σχεδίου νόμου για τον αιγιαλό και τις παραλίες αποτράπηκε. Επαγρυπνούμε!

Διαβάστε τα άρθρα σε μορφή PDF


ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑ-ΣΗΜΑΣΙΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Κώστας Μανωλίδης

Ο αστικός χώρος στη δίνη της κρίσης

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ελένη Πορτάλιου

Κοινωνικές και χωρικές ανατροπές στην Αθήνα της κρίσης

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μαρία Μάρκου

Από το υλικό των ονείρων. Ο φαληρικός όρμος σε μια ακόμη μεγάλη αφήγηση

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Γεωργία Αλεξανδρή

Οι διαδικασίες gentrification στο κέντρο της Αθήνας τον καιρό της κρίσης

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μιλτιάδης Ζερμπούλης

«Άδειες» υλικότητες στην κρίση. Η αναπαραγωγή του χώρου στην περιοχή του παλαιού δημαρχείου Θεσσαλονίκης

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Κώστας Θεοδωρόπουλος, Γιώργος Κανδύλης, Αλεξάνδρα Σαγιά

Οπτικές αναπαραστάσεις της ασφάλειας στην Αθήνα: Πολιτικές που γίνονται εικόνες, εικόνες που παραγάγουν σημασίες

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Βασιλική Μακρυγιάννη

Μετακινούμενοι πληθυσμοί και χειραφετικές πρακτικές στην Αθήνα της κρίσης

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF


ΑΛΛΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θανάσης Κίζος, Χρήστος Κολοβός, Μηνάς Μεταξάκης

Χωρική διαφοροποίηση των δικαιωμάτων ενιαίας ενίσχυσης της κοινής αγροτικής πολιτικής στις περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μαριλένα Παπαγεωργίου, Γεωργία Ποζουκίδου

Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Ελλάδας: Ζητήματα χωροταξίας και προστασίας

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF


ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ – ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ

Ντίνα Βαΐου, Φερενίκη Βαταβάλη

Αστική κρίση ή αστικές κρίσεις; Συγκρίνοντας τις πολιτικές λιτότητας, την καθημερινή ζωή και τις αντιστάσεις στις ελληνικές και τις γερμανικές πόλεις. Παρουσίαση εργαστηρίου

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Σωτήριος Καραλής, Κανέλλα Βαλκάνου, Ευθύμιος Καρύμπαλης

8ο διεθνές συνέδριο γεωμορφολογίας, Παρίσι, 27-31 Αυγούστου 2013

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF


ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ

Γεωργία Αλεξανδρή

Χωρικές και κοινωνικές μεταβολές στο κέντρο της Αθήνας: Η περίπτωση του Μεταξουργείου

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF


ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

Ελισάβετ Βαρελίδου, Ξανθούλα Μιχαήλ

«Η πόλη των αστέγων» Θεωρητική διερεύνηση ‒ Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF