Ο δημόσιος χώρος ως πεδίο αστικών συγκρούσεων: Σχέσεις εξουσίας και καθημερινότητα στη πλατεία Αγίου Παντελεήμονα

Δημήτρης Πέττας

Η πλατεία Αγίου Παντελεήμονα αποτέλεσε την τελευταία δεκαετία έναν δημόσιο χώρο αντιπαράθεσης και σύγκρουσης σχετικά με ζητήματα εγκατάστασης μεταναστών στο κέντρο της Αθήνας. Συλλογικά κοινωνικά υποκείμενα τόσο υποστήριξης όσο και απόρριψης των μεταναστών χρησιμοποίησαν το συγκεκριμένο χώρο ως πεδίο ανάπτυξης της δράσης τους αλλά και ως τόπο αντιπαράθεσης με φορείς ανταγωνιστικών αφηγήσεων. Το παρόν άρθρο εξετάζει τις σχέσεις εξουσίας οι οποίες αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της λειτουργίας της πλατείας ως πεδίο σύγκρουσης, καθώς και τα αποτελέσματα των σχέσεων αυτών στη διαμόρφωση της καθημερινής ζωής του δημόσιου χώρου. Για τη διερεύνηση των παραπάνω χρησιμοποιήθηκε μια μικτή ερευνητική προσέγγιση, η οποία στηρίχθηκε κυρίως στην εξαγωγή ποιοτικών δεδομένων μέσα από μία επαγωγική ερευνητική διαδικασία. Η έρευνα αναδεικνύει παραμέτρους της συγκρότητησης και της επίδρασης των σχέσεων εξουσίας στις κοινωνικές συνθήκες της πλατείας Αγίου Παντελεήμονα, οι οποίες συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός δημόσιου χώρου απο- κλεισμού και διαχωρισμού.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μόσχα: Διαδρομές χωρικού σχεδιασμού και σύγχρονες τάσεις σε μια μετα-κομμουνιστική παγκόσια πόλη

Ευγενία Τούση

Αντικείμενο διερεύνησης αποτελεί η σταδιακή πολεοδομική μετεξέλιξη της πόλης της Μόσχας, η οποία συγκαταλέγεται πια στον κατάλογο των παγκόσμιων πόλεων. Η διαδρομή της στα διαφορετικά κοινωνικο-πολιτικά συστήματα, αποτυπώνεται στη δομή και τη φυσιογνωμία της πόλης. Μέσα στο άρθρο αυτό περιγράφονται οι μεταλλαγές στη φιλοσοφία αστικού σχεδιασμού διαχρονικά, καταλήγοντας στη σημερινή εικόνα, όπου σύγχρονες προσεγγίσεις σχεδιασμού εισάγουν δυναμικά τη Μόσχα στα διεθνή αρχιτεκτονικά δρώμενα. Απώτερος στόχος του άρθρου, είναι να αναδείξει τις διαφορετικές προσεγγίσεις χωρικού σχεδιασμού, όπως αναπτύχθηκαν σε κρίσιμες χρονικές περιόδους. Έμφαση δίνεται στις σύγχρονες πολιτικές, οι οποίες στοχεύουν πέραν όλων των άλλων στο να συστήσουν εκ νέου την πόλη στη διεθνή σκηνή, μέσα από πολεοδομικές αναπλάσεις που κινούνται στη λογική του “re-branding the city”.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ανασυγκρότηση μετά το σεισμό μεγέθους 9.0R στην Ανατολική Ιαπωνία το 2011, εστιάζοντας στο σχεδιασμό του χώρου

Μιράντα Δανδουλάκη

Με αφετηρία το σεισμό στην ανατολική Ιαπωνία, το 2011, το άρθρο αυτό επιχειρεί να παρακολουθήσει την κατάσταση από την καταστροφή μέχρι σήμερα, εστιάζοντας στο σχεδιασμό του χώρου. Εξετάζει την ανασυγκρότηση από τη σκοπιά σύγχρονων κομβικών ερωτημάτων αναφορικά με τις καταστροφές και τους κινδύνους. Πόσο ασφαλές είναι το «αρκετά ασφαλές»; Ποιος αποφασίζει γι’ αυτό και πώς; Μπορεί ο κίνδυνος καταστροφής να εκτιμηθεί αξιόπιστα για γεγονότα-έκπληξη (μικρής πιθανότητας και μεγάλων επιπτώσεων); Πόσο αποτελεσματικά είναι τα κατασκευαστικά μέτρα και πώς μπορεί να εφαρμοστεί μία πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση; Ποιος, πόσο και γιατί οφείλει να επενδύει στην ασφάλεια έναντι εξαιρετικά σπάνιων γεγονότων με μεγάλες επιπτώσεις;

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ο συστημικός χαρακτήρας του καύσωνα και μακροπρόθεσμη πρόληψη: Η περίπτωση της Αθήνας

Λουδοβίκος Κ. Βασενχόβεν

Οι καύσωνες (ή θερμά κύματα) αποτελούν μια ιδιόμορφη περίπτωση φυσικού κινδύνου. Διαφοροποιούνται από άλλες μορφές αστικών κινδύνων, λόγω των συστημικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ ενός φυσικού φαινομένου και των πόλεων ως ανθρώπινων κατασκευών και ως υποδοχέων κοινωνικών και οικονομικών δραστηριοτήτων που επηρεάζουν την ατομική, κοινωνική, οικονομική και θεσμική τρωτότητα της πόλης. Το ιστορικό επεισοδίων καύσωνα που βίωσαν η Αθήνα και άλλες πόλεις καταδεικνύει την αλυσιδωτή αλληλουχία επιπτώσεων στους κατοίκους, ιδίως τους πιο ευάλωτους και αδύναμους, και στις οικονομικές δραστηριότητες. Οι επιπτώσεις εντείνονται από τη εμφάνιση της αστικής θερμικής νησίδας, για την οποία ευθύνεται η ανθρώπινη δραστηριότητα, και από την κλιματική αλλαγή. Η ενίσχυση της ικανότητας αντιμετώπισης του συστήματος της πόλης απαιτεί βιοκλιματικές παρεμβάσεις σε κτίρια, υποδομές και ελεύθερους χώρους. Εντούτοις, η μόνη οδός αντιμετώπισης του κινδύνου του καύσωνα στις πόλεις είναι η μακροπρόθεσμη πρόληψη μέσα από ριζική αναδιοργάνωση της δομής των ευάλωτων αστικών περιοχών. Στο άρθρο ο συστημικός χαρακτήρας του κινδύνου προσεγγίζεται μέσα από την οπτική της πολεοδομίας και όχι των φυσικών επιστημών.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Οι δασικές πυρκαγιές, η διαχείρισή τους στην Ελλάδα και το αποτύπωμά της στην Αττική

Γαβριήλ Ξανθόπουλος

Η παρούσα εργασία αφορά τις δασικές πυρκαγιές και τη διαχείρισή τους. Αρχικά γίνεται συνοπτική αναφορά στο πλήθος των παραγόντων που υπεισέρχονται στην έναρξή τους, τα χαρακτηριστικά εξάπλωσής τους, το δυναμικό καταστροφής, την αντιμετώπισή τους και τις οικολογικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειές τους ώστε να γίνει αντιληπτή η πολυπλοκότητα και η ανάγκη για ολοκληρωμένη προσέγγιση στη διαχείρισή τους. Ακολουθεί αναφορά στη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στη χώρα μας και περιγράφεται το αποτύπωμα αυτής στην περίπτωση της Αττικής. Με βάση αυτά, γίνονται διαπιστώσεις και προτάσεις για το μέλλον. Προτείνεται αλλαγή από τη σημερινή μονομερή έμφαση στην καταστολή, με την εκπόνηση μιας πολύπλευρης και συντονισμένης ορθολογικής, ολιστικής και ισορροπημένης πολιτικής διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών, βασισμένης σε σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις αλλά και στη συμβολή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, ώστε να επιτευχθεί ένας καλός συνδυασμός αποτελεσματικότητας και οικονομικής αποδοτικότητας, ελέγχοντας μεταξύ άλλων το υπέρογκο κόστος που επωμίζεται σήμερα η κοινωνία.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ποτάμιες πλημμύρες και διασυνοριακή συνεργασία: Η περίπτωση του Έβρου ποταμού

Κωνσταντίνος Χουβαρδάς, Χρήστος Παπαποστόλου

Η παρούσα εργασία έχει σκοπό να δώσει μια σύντομη και ακριβή εικόνα του προβλήματος των πλημμυρών στον ποταμό Έβρο, έναν ποταμό με διασυνοριακά χαρακτηριστικά. Η εργασία στο πρώτο μέρος της αναφέρεται στα γεωγραφικά στοιχεία του ποταμού και γενικά της υδρολογικής λεκάνης απορροής του και τη διοικητική δομή των περιοχών που διασχίζει. Επίσης, περιγράφονται, οι κατασκευαστικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην ευρύτερη κυρίως ελληνική εδαφική έκταση. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται το πρόσφατο ιστορικό πλημμυρών του ποταμού, καθώς και λύσεις και προτάσεις για την αντιμετώπιση του πλημμυρικού φαινομένου έτσι όπως αυτές προέκυψαν από συμπεράσματα κατά τη διαχείριση του φαινομένου αλλά και από μελέτες.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ξηρασία: Ένα ύπουλο και επικίνδυνο κλιματικό φαινόμενο με ιδιαιτερότητες και δυσκολίες στη διαχείρισή του

Γεώργιος Μπαλούτσος, Αθανάσιος Μπουρλέτσικας, Κωνσταντίνος Καούκης

Η ξηρασία είναι ευρέως γνωστή ως ένας ύπουλος και διάχυτος φυσικός κίνδυνος, εξαιτίας του τρόπου προσέγγισης μιας πε- ριοχής. Είναι επίσης το πιο πολυσύνθετο κλιματικό φαινόμενο από όλους τους φυσικούς κινδύνους. Ειδικότερα, στο πρώτο μέρος του άρθρου παρουσιάζονται και εξετάζονται συνοπτικά τα γνωρίσματα και οι ιδιαιτερότητες της ξηρασίας, οι τύποι αυτής, οι παράμετροι εκτίμησής της και οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές της επιπτώσεις. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται και αναλύεται συνοπτικά η διαχείριση της ξηρασίας και ειδικότερα η διαχείριση της επικινδυνότητας αυτής (προληπτικά μέτρα) και η διαχείριση της κρίσης (κατασταλτικά μέτρα). Η διαχείριση στηρίζεται στην ανάλυση του κύκλου αδράνειας και δράσης της και για κάθε μια προσέγγιση διαχείρισης, περιγράφονται και αναλύονται περιληπτικά τα απαραί- τητα και αναγκαία μέτρα και έργα. Τέλος γίνονται αναφορές στις ιδιαιτερότητες, στα γνωρίσματα και στη διαχείριση των ξηρασιών της Ελλάδας.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Για την κλιματική αλλαγή

Γιώργος Μπαλιάς

Προσλήψεις της κλιματικής αλλαγής

Emanuele Leonardi

Για μια κριτική του δόγματος της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών

Διαβάστε το άρθρο του Γιώργου Μπάλια και το άρθρο του Emanuele Leonardi σε μορφή PDF

Ed Soja 1940-2015 in memoriam

Ο διακεκριμένος καθηγητής Edward Soja γεννήθηκε στο Bronx της Νέα Υόρκης από γονείς πολωνούς μετανάστες. Ήταν ο μόνος από τα 6 αδέλφια που ολοκλήρωσε ανώτατη εκπαίδευση. Η διατριβή του στο Syracuse University αφορούσε την πολιτική γεωγραφία του εκσυγχρονισμού στην Αφρική και τη δημιουργία εθνικών κρατών. Δίδαξε ως επισκέπτης καθηγητής στα πανεπιστήμια του Ibadan στη Νιγηρία και του Nairobi στην Κένυα. Η πρώτη του ακαδημαϊκή θέση στις ΗΠΑ ήταν στο Northwestern University, όπου παρέμεινε επτά χρόνια. Στο UCLA πήγε το 1972 και παρέμεινε μέχρι τέλους, με ετήσιες τρίμηνες επισκέψεις για διδασκαλία στο LSE τα τελευταία 20 χρόνια.

Τα ενδιαφέροντά του κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η ανάπτυξη της Αφρικής, η αστικοποίηση, η ανάλυση των πόλεων, η περιφερειακή ανάπτυξη, ο προγραμματισμός και η χωρικότητα της κοινωνικής ζωής.

Τις τελευταίες δεκαετίες στράφηκε αποκλειστικά στα αστικά φαινόμενα, αναλύοντας την οικονομία των πόλεων, τις πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις, τις διαδικασίες σχεδιασμού, τις αστικές μορφές και τους συμβολισμούς. Για τα παραπάνω είχε συχνές και εξαντλητικές αναφορές στον Ανρί Λεφέβρ (Henri Lefebvre) και τον Μισέλ Φουκώ (Michel Foucault). Οι εμπνευσμένες εργασίες του έχουν διεθνή αναγνώριση και ήταν ένας από τους λίγους διαμορφωτές σε διεθνή κλίμακα της κριτικής προσέγγισης του χώρου. Αρχικά μέσω της χωροκοινωνικής διαλεκτικής και αργότερα με τη μεταμοντέρνα θεωρία των πολλαπλών μορφών της αστικής χωρικότητας. Η βασική του αναφορά είναι η μητρόπολη του Λος Άντζελες και οι διαδικασίες «μεταμοντερνοποίησης» της. Υπήρξε συγγραφέας, επιμελητής και συν-συγγραφέας πληθώρας άρθρων και βιβλίων. Μεταξύ των βιβλίων που συνέγραψε μόνος του είναι και τα: Postmodern Geographies, Verso (1989), ThirdSpace, Blackwell (1996), Postmetropolis, Blackwell (2000), Seeking Spatial Justice, Un. of Minnesota Press (2010) και το τελευταίο My Los Angeles, Un. of California Press (2014). To 2015 ανακοινώθηκε η βράβευση του με το διεθνές βραβείο VautrinLud, γνωστό ως Νόμπελ της Γεωγραφίας, αλλά λόγω της ασθένειας και τελικά του θανάτου του δεν ήταν παρών στη τελετή απονομής.

Είχε επισκεφθεί επανειλημμένα την Ελλάδα, την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τη Νάξο, τη Μήλο και τη Σύρο με αφορμή διαλέξεις, συνέδρια και τα Διεθνή Σεμινάρια του Αιγαίου. Το 2005 κήρυξε την έναρξη λειτουργίας του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Εφαρμοσμένη Γεωγραφία και Διαχείριση του Χώρου», στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου.

Πέθανε στο Λος Άντζελες το 2015 έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια.

Διαβάστε το άρθρο του Κωστή Χατζημιχάλη σε μορφή PDF

Διαβάστε τη συνέντευξη «Μετα-μητρόπολη, η νέα αστική πραγματικότητα» του Εd Soja στην «Καθημερινή», 30.10 2005 σε μορφή PDF

 

Τεύχος 27 – Άνοιξη 2016

ΓΕΩ-ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΕΣ

Ed Soja 1940-2015 in memoriam

Κωστής Χατζημιχάλης

Για τον Ed Soja: ένα πολύ προσωπικό σημείωμα

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ed Soja

«Μετα-μητρόπολη, η νέα αστική πραγματικότητα», συνέντευξη στην «Καθημερινή», 30.10 2005

Διαβάστε τη συνέντευξη σε μορφή PDF


ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Γιώργος Μπαλιάς

Προσλήψεις της κλιματικής αλλαγής

Emanuele Leonardi

Για μια κριτική του δόγματος της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών

Διαβάστε τα άρθρα σε μορφή PDF


ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ – ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΠΟΥ ΕΞΕΛΙΣΣΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΩΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΚΑΙ ΠΕΔΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Καλλιόπη Σαπουντζάκη

Εισαγωγή στο αφιέρωμα

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Γεώργιος Μπαλούτσος, Αθανάσιος Μπουρλέτσικας, Κωνσταντίνος Καούκης

Ξηρασία: Ένα ύπουλο και επικίνδυνο κλιματικό φαινόμενο με ιδιαιτερότητες και δυσκολίες στη διαχείρισή του

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Κωνσταντίνος Χουβαρδάς, Χρήστος Παπαποστόλου

Ποτάμιες πλημμύρες και διασυνοριακή συνεργασία: Η περίπτωση του Έβρου ποταμού

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Γαβριήλ Ξανθόπουλος

Οι δασικές πυρκαγιές, η διαχείρισή τους στην Ελλάδα και το αποτύπωμά της στην Αττική

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Λουδοβίκος Κ. Βασενχόβεν

Ο συστημικός χαρακτήρας του καύσωνα και μακροπρόθεσμη πρόληψη: Η περίπτωση της Αθήνας

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μιράντα Δανδουλάκη

Ανασυγκρότηση μετά το σεισμό μεγέθους 9.0R στην Ανατολική Ιαπωνία το 2011, εστιάζοντας στο σχεδιασμό του χώρου

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF


ΑΛΛΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ευγενία Τούση

Μόσχα: Διαδρομές χωρικού σχεδιασμού και σύγχρονες τάσεις σε μια μετα-κομμουνιστική παγκόσια πόλη

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Δημήτρης Πέττας

Ο δημόσιος χώρος ως πεδίο αστικών συγκρούσεων: Σχέσεις εξουσίας και καθημερινότητα στη πλατεία Αγίου Παντελεήμονα

Περίληψη, Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF


ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ

Φερενίκη Βαταβάλη, Ευαγγελία Χατζηκωνσταντίνου

Γεωγραφίες της ενεργειακής φτώχειας στην Αθήνα της κρίσης. Επιστημονική μελέτη

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Πασχάλης Σαμαρίνης

Χωρικές πολιτικές και λόγος για την πόλη την περίοδο της Δικτατορίας (1967-1974). Τομές και συνέχειες στη διαδικασία συγκρότησης του ελληνικού αστικού χώρου

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF


ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

Κωνσταντίνος Μανίτσας

Θεωρητική προσέγγιση του γαστρονομικού τουρισμού και η αναπτυξιακή δυναμική του στον ευρωπαϊκό μεσογειακό χώρο

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Βασιλική Πεππέ

Εμπρησμοί δασικών εκτάσεων στην Ελλάδα: Μύθος ή πραγματικότητα; Η περίπτωση της Εύβοιας

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF