Σιδηροδρομική υποδομή και επιχειρησιακές οικολογίες στη Βορειοδυτική Πελοπόννησο

Ηώ Καρύδη

Με την αφορμή της τμηματικής προόδου στο πρόσφατο έργο εκσυγχρονισμού της σιδηροδρομικής γραμμής Πελοποννήσου που παραμένει αποκομμένη για περισσότερο από μία δεκαετία –απαίτηση που διαμορφώνεται μέσα από το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών ΤΕΝΤ- αναδύονται ζητήματα που αφορούν τις δυνατότητες ενσωμάτωσης της σιδηροδρομικής υποδομής στις διαδικασίες αστικοποίησης. Στην παρούσα εργασία υποστηρίζεται αυτή η δυνατότητα ανάγοντας το τρένο σε συντελε- στή ευρύτερων δικτυακών τοπιακών υποδομών οι οποίες ενεργοποιούν συνέργειες για πολύτομεακή ανάπτυξη εστιάζοντας στα τοπικά χαρακτηριστικά της οικονομίας και τις υφιστάμενες γεωγραφικές ιδιαιτερότητες του τόπου. Η σκοπιμότητα της πρότασης που αναλύουμε δεν εξαρτάται από τη βελτιστοποίηση ενός στοιχείου υποδομής (δηλαδή της σιδηροδρομικής) ή μιας εδαφικής ενότητας (δηλαδή ανάπλασης τμήματος της Πάτρας) αλλά αφορά περισσότερο τη δημιουργία ενός συνθετικού τοπίου δικτύωσης. Σημαντικό στοιχείο της μεθοδολογία αυτής είναι η κατανόηση των σχέσεων και των διαδικασιών ανάμεσα σε πολιτικό-οικονομικές και περιβαλλοντικές προϋποθέσεις βιώσιμης ανάπτυξης και σε οργανωτικές και χρηστικές πρακτικές που προδιαγράφουν επιχειρησιακές οικολογίες σε διάφορες κλίμακες.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μαζική εγκατάσταση αιολικών πάρκων και αρνητικές επιπτώσεις στο τοπίο. Η περίπτωση της επένδυσης «Αιγαία Ζεύξη» στο Βόρειο Αιγαίο

Ευάγγελος Παυλής

Στο άρθρο πραγματοποιείται μια γενική αναφορά σε πιθανές αρνητικές επιδράσεις/επιπτώσεις της επένδυσης «Αιγαία Ζεύξη», που αφορά μαζική εγκατάσταση ανεμογεννητριών μεγάλου μεγέθους, στο πολυδιάστατο τοπίο του Βορείου Αιγαίου. Παράλληλα, προτείνεται ένας τρόπος αποτίμησης ανάλογων περιπτώσεων μεγάλων επενδύσεων στο τοπίο. Συμπεραίνεται ότι η μεγάλη κλίμακα της εν λόγω επένδυσης είναι ασύμβατη με τη μικρή κλίμακα του νησιωτικού τοπίου. Συνεπώς, θα μπορούσε να εξετάζεται/προωθείται το ενδεχόμενο εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε πολύ μικρότερη κλίμακα, πάντα βάσει ορθολογικού χωροθετικού σχεδιασμού και μιας μακρόπνοης στρατηγικής διαχείρισης ενεργειακών πόρων.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Περιφερειακή κατανομή των θέσεων εργασίας στην Ελλάδα και εξέλιξή τους κατά την έναρξη της οικονομικής κρίσης

Αλέξης Ιωαννίδης

Το άρθρο αυτό χρησιμοποιεί τη «Μεθοδολογία των Θέσεων Εργασίας» για πρώτη φορά στη διερεύνηση των μισθολογικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της Ελλάδας. Η διερεύνηση πραγματοποιείται με τη βοήθεια των δεδομένων της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού (ΕΕΔ) της Eurostat. Οι θέσεις εργασίας των μισθωτών εργαζομένων της ελληνικής οικονομίας ταξινομούνται σε πέντε κατηγορίες με βάση τον μισθό που αποφέρουν, ο οποίος αποτελεί ένδειξη και των υπόλοιπων θετικών ή αρνητικών χαρακτηριστικών τους. Στη συνέχεια εξετάζεται η κατανομή των πέντε αυτών ομάδων των θέσεων εργασίας ανά ελληνική περιφέρεια. Η ανάλυση πραγματοποιείται με τη βοήθεια του μέσου δεκατημόριου εισοδήματος από μισθωτή εργασία, που παρέχεται από την ΕΕΔ και διενεργείται για τα έτη πριν και αμέσως μετά την έναρξη της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν σημαντικό μέρος των περιφερειακών ανισοτήτων στην κατανομή τόσο των μισθών όσο και των καλών και κακών θέσεων εργασίας στην Ελλάδα.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Τα μεταβαλλόμενα περιφερειακά πρότυπα ευέλικτης απασχόλησης στην Ελλάδα της κρίσης

Μαρία Τσάμπρα, Στέλιος Γκιάλης

Η οικονομική κρίση του 2008-2009 πυροδότησε σημαντικές μεταβολές στα πρότυπα συσσώρευσης παγκοσμίως, σηματοδοτώντας μια μετατόπιση προς υψηλότερα επίπεδα εργασιακής ευελιξίας στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας. Η εργασία αυτή μελετά τα μεταβαλλόμενα περιφερειακά πρότυπα ευέλικτης απασχόλησης στην Ελλάδα, τόσο πριν όσο και μετά την έναρξη της κρίσης. Διερευνώντας τις ποικίλες διαδικασίες αναδιάρθρωσης ανάλογα με την κλαδική εξειδίκευση των περιφερειών της χώρας, η εργασία φέρνει στο προσκήνιο τα διαφορετικά πρότυπα ευέλικτης απασχόλησης και συγκεκριμένα, μερικής απασχόλησης, προσωρινής απασχόλησης και αυτοαπασχόλησης. Ο συνδυασμός κρίσης και απελευθέρωσης στην αγορά εργασίας προκαλεί μαζική ανεργία και οδηγεί σε μείωση της συνολικής απασχόλησης, της τυπικής μισθωτής εργασίας, καθώς και των ευέλικτων μορφών. Καταγράφονται άνισες και διαφοροποιημένες γεωγραφικά μεταβολές για τις διαφορετικές μορφές απασχόλησης, ανάλογα και με την περιφερειακή κλαδική εξειδίκευση. Συνολικά οι υποβαθμισμένες πρακτικές ευελικτοποίησης και επισφάλειας στις αγορές εργασίας της ΕΕ, και ειδικά στην Ελλάδα, θέτουν σε αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα και τη στόχευση των πρόσφατων εργασιακών θεσμικών μεταρρυθμίσεων.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Νέες γεωγραφίες της δημιουργικής εργασίας στην περίοδο της οικονομικής κρίσης: Από τη συνεργατικότητα στην Ελλάδα της κρίσης

Βασίλης Αυδίκος

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα των δημιουργικών βιομηχανιών είναι τα υψηλά επίπεδα εργασιακής επισφάλειας, τόσο για τους μισθωτούς εργαζόμενους όσο και για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Το άρθρο αναλύει την ανάπτυξη των ευέλικτων και επισφαλών συνθηκών εργασίας στη δημιουργική οικονομία και προβάλλει το παράδειγμα των τρίτων τόπων (συνεργατικοί χώροι εργασίας) ως ένα αντίδοτο στις παραπάνω συνθήκες. Μέσα από ανώνυμες προσωπικές συνεντεύξεις εργα- ζομένων σε τέσσερα συνεργατικά γραφεία αναλύονται οι λόγοι για τους οποίους ελεύθεροι επαγγελματίες στη δημιουργική οικονομία επιλέγουν την εργασία σε συνεργατικά γραφεία, καθώς και τις οικονομίες κλίμακας που αναπτύσσονται εκεί. Επίσης, το άρθρο αναλύει τον τρόπο οργάνωσης των συνεργατικών γραφείων στο εσωτερικό τους και με βάση αυτό προχωρά στον διαχωρισμό των σχέσεων που αναπτύσσονται στα συνεργατικά γραφεία, οι οποίες μπορούν να εκτείνονται από την απλή συστέγαση των συνεργαζόμενων μέχρι και την κολεκτιβοποίηση του μεγαλύτερου μέρους της εργασίας σε αυτά.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Χώρος και άτυπη εργασία. Η εθνογραφική εμπειρία της ναυπηγοεπισκευαστικής βιομηχανίας

Μάνος Σπυριδάκης

Στη συμβολή αυτή εστιάζω στον τρόπο με τον οποίο οι εργάτες της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης επιχειρούν να επιτύχουν τους όρους της κοινωνικής τους αναπαραγωγής σε ένα πλαίσιο άτυπων εργασιακών σχέσεων στο Πέραμα Πειραιώς. Υποστηρίζω ότι η τοπική αγορά εργασίας και η εργασιακή διαδικασία έχουν διαμορφωθεί ιστορικά από τις ανάγκες του εθνικού και του διεθνούς ναυτιλιακού κεφαλαίου με οικονομικούς και χωρικούς όρους. Για τον λόγο αυτόν οι τοπικές κοινωνικές σχέσεις πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εργασία, χρειάζεται να θεωρούνται σε ένα χωροκοινωνικό διαλεκτικό πλαίσιο αναφοράς. Θεωρώ ότι οι εργαζόμενοι είναι δρώντες οι πρακτικές των οποίων δομούν και δομούνται από ένα εξαιρετικά πειθαρχικό και ασύμμετρο άτυπο σύστημα εξουσίας. Έχοντας επίγνωση αυτού του γεγονότος, προσπαθούν να διαχειρίζονται τις ρωγμές του συστήματος αυτού γινόμενοι ταυτόχρονα φορείς του, προκειμένου να επιτύχουν την κοινωνική τους αναπαραγωγή και να υιοθετούν, όποτε είναι δυνατόν, μια σιωπηλή πολιτική αντίστασης.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Labor’s Spatial Praxis and the Economic Geography of the Greek Crisis

Andrew Herod

In this paper I first outline some of the tenets of what has come to be called, in the Anglophonic world, Labor Geography. This is an approach to understanding the making of the economic geography of capitalism which sees workers as geographical agents whose political-economic behavior is both shaped by the spatiality of the landscapes within which they must live but which also reworks those landscapes in ways not imagined by either capital or the state. The second part of the paper briefly outlines two case studies of Greek workers playing active roles in remaking the economic geography of Greece during the crisis. The paper, then, suggests that worker agency will be important for creating more emancipatory landscapes as the crisis unfolds and that we should not just focus upon the actions of capital and the state to understand the economic geography of the crisis.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Doreen Massey 1944-2016 in memoriam

Κωστής Χατζημιχάλης

Η Doreen Barbara Massey, διεθνώς γνωστή γεωγράφος, φεμινίστρια και πολιτική ακτιβίστρια της αριστεράς, πέθανε ξαφνικά τον Μάρτιο του 2016 στο σπίτι της, όπου ζούσε μόνη, στο Kilburn του βορειοδυτικού Λονδίνου. Το έργο της από το 1970 και έπειτα για τον χώρο, τον τόπο και την εξουσία ήταν διεθνώς γνωστό και ήταν ιδιαίτερα αγαπητή μεταξύ συναδέλφων, φίλων και ακτιβιστών στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Μεγάλωσε σε εργατική οικογένεια στο Wythenshawe, γειτονιά του Μάντσεστερ και, όπως συχνά έλεγε, χάρη στο κοινωνικό κράτος τής δόθηκε η δυνατότητα για μόρφωση. Ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές της σπουδές στη γεωγραφία στην Οξφόρδη, εργάστηκε στο Centre for Environmental Studies το διάστημα 1968-1980 και συνέχισε, αφού έλαβε υποτροφία, τις μεταπτυχιακές της σπουδές στην Πενσιλβάνια των ΗΠΑ, το διάστημα 1971- 1972. Το 1982 εκλέχθηκε καθηγήτρια στο Open University (OU), όπου παρέμεινε μέχρι τη συνταξιοδότησή της, το 2009, και έδωσε διεθνή δυναμική στο Τμήμα Γεωγραφίας. Οι εργασίες με τον συνάδελφό της John Allen και οι ομαδικές συνεργασίες σε εκπαιδευτικές βιβλία, κατέστησαν τη γεωγραφία στο ΟU έναν σημαντικό κόμβο στη διεθνή διανόηση.

Μεταξύ των σημαντικότερων βιβλίων της ήταν και τα Capital and Land (1978) (με την Alejandrina Catalano), The Anatomy of Job Loss (1982), (με τον Richard Meegan), Spatial Divisions of Labour (1984), Space, Place and Gender (1994), For Space (2005) και World City (2007), ανάμεσα σε πολλά άλλα. Η Doreen ήταν έντονα πολιτικοποιημένη και μόνιμα ενεργή σε κινήματα και εργατικούς αγώνες όπως στη με- γάλη απεργία των ανθρακωρύχων ενάντια στη Μάργκαρετ Θάτσερ στις αρχές του 1980, στο Greater London Council Socialist Project (με τους Hilary Wainwright και Robin Murray) αλλά και στη Λατινική Αμερική με τους Σαντινίστας στη δεκαετία του 1980, στη Venezuela του Hugo Chavez και στη Νότια Αφρική μετά το Απαρτχάιντ. Μετά το κλείσιμο του περιοδικού Marxism Today, στο οποίο έγραφε συχνά, το 1995 άρχισε να εκδίδει με τους Stuart Hall και Michael Rustin το αριστερό περιοδικό Soundings. Με την ίδια ομάδα και πολλούς/ές άλλους/ες ακτιβιστές και ακτιβίστριες συνέγραψαν το Kilburn Manifesto, μία διακήρυξη ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό.

Είχε τιμηθεί με δεκάδες βραβεία και τιμητικά διπλώματα, μεταξύ των οποίων και το βραβείο Vautrin Lud, το οποίο θεωρείται το Νόμπελ της γεωγραφίας, αλλά αρνήθηκε την τιμητική αναγόρευση σε Ιππότη της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Ήταν πολύ γνωστή και αγαπητή στην Ελλάδα και είχε επισκεφθεί επαλειμμένα διάφορες περιοχές με αφορμές συνέδρια, διαλέξεις, πολιτικές επαφές αλλά και για διακοπές. Κατά τις επισκέψεις της έχει δώσει δεκάδες συνεντεύξεις σε εφημερίδες και περιοδικά. Τον Νοέμβριο του 2012 αναγορεύτηκε επίτιμη διδάκτορας στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου.

Σε ένα από τα προσεχή τεύχη των ΓΕΩΓΡΑΦΙΩΝ θα έχουμε εκτεταμένο αφιέρωμα στη ζωή και το έργο της.