Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Ελλάδας: Ζητήματα χωροταξίας και προστασίας

Μαριλένα Παπαγεωργίου, Γεωργία Ποζουκίδου

Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Ελλάδας αποτελούν συνήθως μικρού μεγέθους οικισμούς (κάτω των 500 κατοίκων), οι οποίοι λόγω των αξιόλογων αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών τους χαρακτηριστικών προστατεύονται από τη νομοθεσία. Είναι σχεδόν ισόρροπα κατανεμημένοι στον ελληνικό χώρο (ηπειρωτικό και νησιωτικό), ενώ η πλειονότητά τους εντοπίζεται στις παράκτιες περιοχές και τους ορεινούς όγκους. Ανάλογα με τις γεωγραφικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, τα αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά τους χαρακτηριστικά ποικίλουν σημαντικά, ενσωματώνοντας τις τοπικές παραδοσιακές τεχνικές και υλικά.

Οι πρώτοι παραδοσιακοί οικισμοί θεσπίστηκαν το 1978 με το Π.Δ.594 και μέχρι σήμερα -μετά από αλλεπάλληλες κηρύξεις- έχουν διπλασιαστεί αριθμητικά (924 ως το 2012). Αν και η πολιτεία εγκαίρως ενέταξε τους εν λόγω αξιόλογους οικι- σμούς στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας, αντιμετώπισε ανεπαρκώς τα ζητήματα προστασίας τους. Άλλωστε ακόμη και το Π.Δ. του 1978 που θεωρείται ορόσημο στην προστασία των παραδοσιακών οικισμών δεν διαφοροποιεί ούτε εξειδικεύει το είδος και το βαθμό προστασίας που αρμόζει στους παραδοσιακούς οικισμούς ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο επιχειρεί να διαμορφώσει μια βασική χωρική τυπολογία, συνδυάζοντας τα  γεω-χωρικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των παραδοσιακών οικισμών. Ανάλογα με τον τύπο του παραδοσιακού οικισμού, το άρθρο προτείνει μια διαβαθμισμένη -σε τρία επίπεδα- προστασία (περιορισμένη, σημαντική και απόλυτη), η οποία αντανακλάται σε περιορισμούς και κατευθύνσεις που διατυπώνονται ξεχωριστά για τα βασικότερα επίπεδα σχεδιασμού: το αρχιτεκτονικό, το πολεοδομικό και το χωροταξικό.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF