Για την κλιματική αλλαγή

Γιώργος Μπαλιάς

Προσλήψεις της κλιματικής αλλαγής

Emanuele Leonardi

Για μια κριτική του δόγματος της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών

Διαβάστε το άρθρο του Γιώργου Μπάλια και το άρθρο του Emanuele Leonardi σε μορφή PDF

Doreen Massey 1944-2016 in memoriam

Κωστής Χατζημιχάλης

Η Doreen Barbara Massey, διεθνώς γνωστή γεωγράφος, φεμινίστρια και πολιτική ακτιβίστρια της αριστεράς, πέθανε ξαφνικά τον Μάρτιο του 2016 στο σπίτι της, όπου ζούσε μόνη, στο Kilburn του βορειοδυτικού Λονδίνου. Το έργο της από το 1970 και έπειτα για τον χώρο, τον τόπο και την εξουσία ήταν διεθνώς γνωστό και ήταν ιδιαίτερα αγαπητή μεταξύ συναδέλφων, φίλων και ακτιβιστών στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Μεγάλωσε σε εργατική οικογένεια στο Wythenshawe, γειτονιά του Μάντσεστερ και, όπως συχνά έλεγε, χάρη στο κοινωνικό κράτος τής δόθηκε η δυνατότητα για μόρφωση. Ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές της σπουδές στη γεωγραφία στην Οξφόρδη, εργάστηκε στο Centre for Environmental Studies το διάστημα 1968-1980 και συνέχισε, αφού έλαβε υποτροφία, τις μεταπτυχιακές της σπουδές στην Πενσιλβάνια των ΗΠΑ, το διάστημα 1971- 1972. Το 1982 εκλέχθηκε καθηγήτρια στο Open University (OU), όπου παρέμεινε μέχρι τη συνταξιοδότησή της, το 2009, και έδωσε διεθνή δυναμική στο Τμήμα Γεωγραφίας. Οι εργασίες με τον συνάδελφό της John Allen και οι ομαδικές συνεργασίες σε εκπαιδευτικές βιβλία, κατέστησαν τη γεωγραφία στο ΟU έναν σημαντικό κόμβο στη διεθνή διανόηση.

Μεταξύ των σημαντικότερων βιβλίων της ήταν και τα Capital and Land (1978) (με την Alejandrina Catalano), The Anatomy of Job Loss (1982), (με τον Richard Meegan), Spatial Divisions of Labour (1984), Space, Place and Gender (1994), For Space (2005) και World City (2007), ανάμεσα σε πολλά άλλα. Η Doreen ήταν έντονα πολιτικοποιημένη και μόνιμα ενεργή σε κινήματα και εργατικούς αγώνες όπως στη με- γάλη απεργία των ανθρακωρύχων ενάντια στη Μάργκαρετ Θάτσερ στις αρχές του 1980, στο Greater London Council Socialist Project (με τους Hilary Wainwright και Robin Murray) αλλά και στη Λατινική Αμερική με τους Σαντινίστας στη δεκαετία του 1980, στη Venezuela του Hugo Chavez και στη Νότια Αφρική μετά το Απαρτχάιντ. Μετά το κλείσιμο του περιοδικού Marxism Today, στο οποίο έγραφε συχνά, το 1995 άρχισε να εκδίδει με τους Stuart Hall και Michael Rustin το αριστερό περιοδικό Soundings. Με την ίδια ομάδα και πολλούς/ές άλλους/ες ακτιβιστές και ακτιβίστριες συνέγραψαν το Kilburn Manifesto, μία διακήρυξη ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό.

Είχε τιμηθεί με δεκάδες βραβεία και τιμητικά διπλώματα, μεταξύ των οποίων και το βραβείο Vautrin Lud, το οποίο θεωρείται το Νόμπελ της γεωγραφίας, αλλά αρνήθηκε την τιμητική αναγόρευση σε Ιππότη της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Ήταν πολύ γνωστή και αγαπητή στην Ελλάδα και είχε επισκεφθεί επαλειμμένα διάφορες περιοχές με αφορμές συνέδρια, διαλέξεις, πολιτικές επαφές αλλά και για διακοπές. Κατά τις επισκέψεις της έχει δώσει δεκάδες συνεντεύξεις σε εφημερίδες και περιοδικά. Τον Νοέμβριο του 2012 αναγορεύτηκε επίτιμη διδάκτορας στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου.

Σε ένα από τα προσεχή τεύχη των ΓΕΩΓΡΑΦΙΩΝ θα έχουμε εκτεταμένο αφιέρωμα στη ζωή και το έργο της.

Ed Soja 1940-2015 in memoriam

Ο διακεκριμένος καθηγητής Edward Soja γεννήθηκε στο Bronx της Νέα Υόρκης από γονείς πολωνούς μετανάστες. Ήταν ο μόνος από τα 6 αδέλφια που ολοκλήρωσε ανώτατη εκπαίδευση. Η διατριβή του στο Syracuse University αφορούσε την πολιτική γεωγραφία του εκσυγχρονισμού στην Αφρική και τη δημιουργία εθνικών κρατών. Δίδαξε ως επισκέπτης καθηγητής στα πανεπιστήμια του Ibadan στη Νιγηρία και του Nairobi στην Κένυα. Η πρώτη του ακαδημαϊκή θέση στις ΗΠΑ ήταν στο Northwestern University, όπου παρέμεινε επτά χρόνια. Στο UCLA πήγε το 1972 και παρέμεινε μέχρι τέλους, με ετήσιες τρίμηνες επισκέψεις για διδασκαλία στο LSE τα τελευταία 20 χρόνια.

Τα ενδιαφέροντά του κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η ανάπτυξη της Αφρικής, η αστικοποίηση, η ανάλυση των πόλεων, η περιφερειακή ανάπτυξη, ο προγραμματισμός και η χωρικότητα της κοινωνικής ζωής.

Τις τελευταίες δεκαετίες στράφηκε αποκλειστικά στα αστικά φαινόμενα, αναλύοντας την οικονομία των πόλεων, τις πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις, τις διαδικασίες σχεδιασμού, τις αστικές μορφές και τους συμβολισμούς. Για τα παραπάνω είχε συχνές και εξαντλητικές αναφορές στον Ανρί Λεφέβρ (Henri Lefebvre) και τον Μισέλ Φουκώ (Michel Foucault). Οι εμπνευσμένες εργασίες του έχουν διεθνή αναγνώριση και ήταν ένας από τους λίγους διαμορφωτές σε διεθνή κλίμακα της κριτικής προσέγγισης του χώρου. Αρχικά μέσω της χωροκοινωνικής διαλεκτικής και αργότερα με τη μεταμοντέρνα θεωρία των πολλαπλών μορφών της αστικής χωρικότητας. Η βασική του αναφορά είναι η μητρόπολη του Λος Άντζελες και οι διαδικασίες «μεταμοντερνοποίησης» της. Υπήρξε συγγραφέας, επιμελητής και συν-συγγραφέας πληθώρας άρθρων και βιβλίων. Μεταξύ των βιβλίων που συνέγραψε μόνος του είναι και τα: Postmodern Geographies, Verso (1989), ThirdSpace, Blackwell (1996), Postmetropolis, Blackwell (2000), Seeking Spatial Justice, Un. of Minnesota Press (2010) και το τελευταίο My Los Angeles, Un. of California Press (2014). To 2015 ανακοινώθηκε η βράβευση του με το διεθνές βραβείο VautrinLud, γνωστό ως Νόμπελ της Γεωγραφίας, αλλά λόγω της ασθένειας και τελικά του θανάτου του δεν ήταν παρών στη τελετή απονομής.

Είχε επισκεφθεί επανειλημμένα την Ελλάδα, την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τη Νάξο, τη Μήλο και τη Σύρο με αφορμή διαλέξεις, συνέδρια και τα Διεθνή Σεμινάρια του Αιγαίου. Το 2005 κήρυξε την έναρξη λειτουργίας του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Εφαρμοσμένη Γεωγραφία και Διαχείριση του Χώρου», στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου.

Πέθανε στο Λος Άντζελες το 2015 έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια.

Διαβάστε το άρθρο του Κωστή Χατζημιχάλη σε μορφή PDF

Διαβάστε τη συνέντευξη «Μετα-μητρόπολη, η νέα αστική πραγματικότητα» του Εd Soja στην «Καθημερινή», 30.10 2005 σε μορφή PDF

 

Ο χωρικός σχεδιασμός και η γοητεία της διεπιστημονικής εργασίας. Παρουσίαση του βιβλίου Χώρου ζητήματα: Θεωρίες και μεθοδολογίες για το σχεδιασμό και την ανάπτυξη, ΤΜΧΑ/ΑΠΘ, Εκδόσεις Ζήτη: Θεσσαλονίκη

Γρηγόρης Καυκαλάς

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ερευνητικό πρόγραμμα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών για την κατανάλωση στην Αθήνα με τίτλο: Κοινωνικοοικονομική τάξη, κοινωνική θέση και κατανάλωση: Διαστρωμάτωση, κινητικότητα και αστική κατανάλωση στην Αθήνα

Δημήτρης Εμμανουήλ, Ρωξάνη Καυταντζόγλου, Νίκος Σουλιώτης

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

7ο Διεθνές συνέδριο Κριτικής Γεωγραφίας (ICCG2015) “Precarious Radicalism on Shifting Grounds – Towards a politics of possibility”, Ραμάλα, Παλαιστίνη, 26-30 Ιουλίου 2015

Γιώργος Βελεγράκης, Κώστας Βουρεκάς, Αλεξάνδρα Ζαβού, Όλγα Μπαλαούρα, Εύα Παπατζανή

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μετασχηματιστικές πολιτικές για την πόλη: ένα καλοκαιρινό συνέδριο στην Αθήνα / Το ετήσιο συνέδριο του δικτύου INURA στην Αθήνα, 30 Αυγ.-6 Σεπτ. 2015

Μαρία Χαϊδοπούλου-Βρυχέα, Δήμητρα Σιατίτσα, Πέννυ Κουτρολίκου

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Ο ρόλος του ανθρώπινου παράγοντα στην Ελλάδα της κρίσης: Η εμπειρία των κοινωνικών συνεταιρισμών

Θανάσης Λακριντής, Παναγιώτης Πάντος

Η οικονομική κρίση στην Ελλάδα οδήγησε σε ευρεία αμφισβήτηση του κυρίαρχου οικονομικού παραδείγματος και των αξιών που το συνόδευαν. Στο πλαίσιο αυτό τα τελευταία χρόνια έχουν πολλαπλασιαστεί οι συλλογικές πρωτοβουλίες που γεννιούνται με στόχο την έμπρακτη έκφραση κοινωνικής αλληλεγγύης, αλλά και την (επαν)ενεργοποίηση ενός αδρανούς εργατικού δυναμικού, μέσα από συνεταιριστικές δομές. Μέχρι σήμερα έχουν ιδρυθεί μερικές εκατοντάδες κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις (ΚΟΙΝΣΕΠ). Μέσα από τη μελέτη περιπτώσεων τέτοιων επιχειρήσεων, που εμφανίζουν σχετικό δυναμισμό και σταθερή λειτουργία, επιδιώκουμε να αναδείξουμε τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που αποφασίζουν να συνεταιριστούν, τις προσδοκίες και τους στόχους τους: από την ύπαρξη ή μη συνεταιριστικής κουλτούρας και τις επιχειρηματικές φιλοδοξίες μέχρι τις δυνατότητες αξιοποίησης ιδιαίτερων στοιχείων τους ή ακόμη και εμπλοκής μελών αποκλεισμένων ομάδων. Εστιάζουμε ιδιαίτερα στον ρόλο που παίζει η χωρική διάσταση αλλά και το ανθρώπινο δυναμικό των συνεταιρισμών στην ίδρυση και την εξέλιξή τους, στη μετάβασή τους από την αρχική ιδέα στην πλήρη και βιώσιμη οικονομική λειτουργία, αλλά και στην εξωστρέφειά τους.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Εξόρυξη χρυσού στη Χαλκιδική και τοπικές αντιδράσεις: Ανάλυση των αποτελεσμάτων δημοτικών και βουλευτικών εκλογών

Γιώργος Βελεγράκης

Στη ΒΑ Χαλκιδική, με επίκεντρο το δήμο Αριστοτέλη, λαμβάνει χώρα τα τελευταία χρόνια μια σημαντική χωροκοινωνική σύγκρουση. Το μεγαλύτερο των κατοίκων του δήμου με άξονα την προστασία του τοπικού περιβάλλοντος, της ποιότητας ζωής και της γης τους (δημόσιας και ιδιωτικής) κινητοποιείται ενάντια στα έργα συγκροτώντας ένα τοπικό κοινωνικό κίνημα ενώ ένα άλλο μέρος να υποστηρίζει τα έργα με κύριο επιχείρημα και αίτημα την υπεράσπιση των υπαρχόντων και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας (βλ. μεταλλωρύχοι). Στο συγκεκριμένο άρθρο ανιχνεύεται η αποτύπωση αυτής της σύγκρουσης στα αποτελέσματα τοπικών και εθνικών εκλογών την περίοδο 2009-2015 με άξονα την τοποθέτηση των κομμάτων και των δημοτικών παρατάξεων  «Υπέρ ή κατά των συγκεκριμένων έργων» και την αντίστοιχη ψήφιση τους από τους πολίτες του δήμου Αριστοτέλη.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Eξάρχεια: Χώρος ‘Αναρχίας’ και ανασφάλειας;

Πολυδώρα Ναούμη

Η παρούσα εργασία αναφέρεται στην έννοια της ασφάλειας στην περιοχή των Εξαρχείων, μια από τις κεντρικότερες περιο- χές της Αθήνας, η οποία, συχνά, στοχοποιείται από ορισμένα Μ. Μ. Ε., ως «επικίνδυνη» και «ανασφαλής». Το ερώτημα που τίθεται είναι, πώς η έννοια αυτή προσλαμβάνεται από τους θαμώνες / εργαζόμενους / κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι γε- νικότερα αναπτύσσουν μια κριτική οπτική και τάση αμφισβήτησης απέναντι σε κυρίαρχες αντιλήψεις και συμπεριφορές. Φέρνοντας στο φως τις φωνές τους, καταδεικνύεται η συνέχεια αυτής της «παράδοσης» και δίνεται μια ιδιαίτερη διά- σταση των τάσεων που επικρατούν σχετικά με τις έννοιες της, ασφάλειας, της αναρχικής ιδεολογίας και της βίας. Φαίνεται δηλαδή να παίζει ρόλο, όχι μόνον η αρχιτεκτονική δόμηση της περιοχής, αλλά και οι προσωπικές αντιλήψεις του καθενός, στην αναπαράσταση των κοινωνικών σχέσεων, στο χώρο. Ο χώρος και οι κοινωνικές σχέσεις είναι έννοιες αλληλένδετες και προσδιορίζουν μια διακριτή κοινωνική ταυτότητα των μελών μιας κοινότητας.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μορφολογικές μεταβολές κατα μήκος της δελταϊκής ακτογραμμής του Πηνειού ποταμού (Θεσσαλία

K. Λαζογιάννης, Σ. Πούλος, Δ.Η. Γιαννούλη, Δ.Ε. Σιφνιώτη, Κ. Τσανάκας, Α. Τσούτσια, Σ. Δίλαλος, Γ. Γκιώνης, Ε. Βασιλάκης, Σ. Πετράκης, Δ. Ταράση, Γ. Τερεζάκης

Σκοπός της εργασίας είναι να παρουσιάσει τα μορφολογικά και κοκκομετρικα χαρακτηριστικά κατά μήκος της παραλιακής ζώνης του δέλτα του Πηνειού ποταμού όπου αναπτύσσονται οικονομικές δραστηριότητες εξαρτώμενες από την σταθερότητα του παραλιακού μετώπου (π.χ. παράκτια γεωργία και τουρισμός). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η δελταϊκή ακτή, που διαχωρίστηκε σε Βόρειο και Νότιο τμήμα, χαρακτηρίζεται από ποικιλία τοπογραφικών κλίσεων (1,5-10%) και συνίσταται κυρίως από αμμώδες υλικό με μικρή παρουσία κροκάλων. Το Νότιο τμήμα, που είναι εκτεθειμένο σε εντονότερο κυματισμό σε σχέση με το Βόρειο, χαρακτηρίζεται γενικά από μεγαλύτερο πλάτος και την παρουσία αμμοθινών. Αντίθετα στο Βόρειο τμήμα, που χαρακτηρίζεται από εντονότερη τουριστική ανάπτυξη, οι αμμοθίνες έχουν υποβαθμιστεί και η εποχιακή οπισθοχώρηση της ακτογραμμής σε ορισμένες περιοχές επιτρέπει το χειμερινό κύμα να πλήττει και να απειλεί την παραλιακή δόμηση. Συνεπώς, η δελταϊκή ακτογραμμή χρήζει περεταίρω διερεύνησης, διότι υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ανθρώπινες παρεμβάσεις έχουν τροποποιήσει το φυσικό τρόπο με τον οποίο η ακτή μεταβάλλεται εποχιακά.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Εκτίμηση της τρωτότητας της νήσου Αστυπάλαιας (ΝΑ Αιγαίο) στα θαλάσσια κύματα βαρύτητας

Μαρία Παπούλια

Για την εκτίμηση της τρωτότητας της παράκτιας ζώνης της νήσου Αστυπάλαιας στα θαλάσσια κύματα βαρύτητας, η μεθοδολογία η οποία ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τρία στάδια: αυτό της αναγνώρισης της ζώνης κατάκλυσης, τη συλλογή δεδομένων και τον υπολογισμό της τρωτότητας πληθυσμού, κτηρίων, χρήσεων γης και προστατευόμενων περιβαλλοντικά περιοχών καθώς και την αποτύπωση της τρωτότητας. Το τελευταίο θαλάσσιο κύμα βαρύτητας που έπληξε την Αστυπάλαια είναι αυτό του 1956, όπου το κύμα αναρρίχησης έφτασε τα 10m στις βόρειες ακτές του νησιού και τα 3m στις νότιες. Με βάση αυτές τις ενδείξεις εκτιμήθηκε η ζώνη κατάκλυσης. Προέκυψε ότι κυρίως οι οικισμοί που πλήττονται, είναι τα Λιβάδια, o Πέρα Γιαλός, το Έξω Βαθύ και η Μαλτεζάνα, ενώ οι υπόλοιπες περιοχές του νησιού είναι λιγότερο ευάλωτες. Τέλος, η πληθυσμιακή πυκνότητα εντός των ζωνών κατάκλυσης είναι 13.53 κάτοικοι/km2, σε σύνολο 1334

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Εκτίμηση του πλημμυρικού κινδύνου σε υπολεκάνη του Βουραϊκού ποταμού με τη χρήση Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών

Δημήτρης Πεντέρης, Κλεομένης Καλογερόπουλος, Χρίστος Χαλκιάς

Οι φυσικοί κίνδυνοι είναι ιστορικά μια ουσιαστική απειλή για την πρόοδο και την ανάπτυξη των ανθρώπινων κοινωνιών. Η μελέτη αυτή ασχολείται με την αξιολόγηση της πλημμύρας στην χειμμαρική λεκάνη του Βουραϊκού ποταμού, ο οποίος που βρίσκεται στη Βόρεια Πελοπόννησο. Ο Βουραικός ποταμός έχει συνολικό μήκος 36 χλμ, και αποστραγγίζει μια λεκάνη έκτασης 239.6km2. Εκβάλλει στον Κορινθιακό κόλπο και διέρχεται από την παραλιακή πόλη του Διακοπτού. Το κύριο αντικείμενο της εργασίας αυτής, είναι η προσομοίωση της απορροής σε μια τυπική χειμμαρική υπολεκάνη, με τη δημιουργία ενός συστήματος που βασίζεται σε τεχνολογία Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών. Για το σκοπό αυτό, χρησιμοποιήθηκε ένα χωρικά κατανεμημένο μοντέλο βροχής-απορροής και αφορά την υδρολογική ανάλυση της λεκάνης απορροής, στο εμπορικό λογισμικό ArcGIS (έκδοση 10.1). Ειδικότερα, εξετάστηκε ο ρόλος του Ψηφιακού Μοντέλου Εδάφους (DEM), στην υδρολογική απόκριση της υπό εξέτασης λεκάνης απορροής. Για τον σκοπό αυτό, κατασκευάστηκαν δύο Ψηφιακά Μοντέλα Εδάφους (5μ και 25μ μέγεθος ψηφίδας). Τα αποτελέσματα έδειξαν μια σημαντική διαφορά στην υδρολογική απόκριση (με- ταξύ των δύο DEM) της λεκάνης, εξετάζοντας τα παραγόμενα υδρογραφήματα.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Η επίδραση της τεκτονικής στα ποτάμια συστήματα της βόρειας Εύβοιας, Στερεά Ελλάδα

Κ. Βαλκάνου, Ε. Καρύμπαλης, Δ. Παπαναστασίου, M. Soldati, Χ. Χαλκιάς, Κ. Γάκη – Παπαναστασίου

Στην εργασία αυτή διερευνάται ο ρόλος των πρόσφατων τεκτονικών διεργασιών στην ανάπτυξη των υδρογραφικών δικτύων και των αντίστοιχων λεκανών απορροής της βόρειας Εύβοιας στη Στερεά Ελλάδα καθώς και η εκτίμηση της σχετικής τεκτονικής δραστηριότητας στην περιοχή μελέτης. Για το σκοπό αυτό υπολογίστηκαν διάφοροι μορφομετρικοί δείκτες για το σύνολο των 189 λεκανών απορροής της περιοχής. Οι λεκάνες απορροής ταξινομήθηκαν με βάση τις υπολογισθείσες τιμές των παραμέτρων σε δύο ομάδες και κατασκευάστηκαν χάρτες χωρικής κατανομής των τιμών τους.  Ο συνδυασμός των πέντε μορφομετρικών παραμέτρων οδήγησε σε ένα νέο δείκτη, με βάση τον οποίο οι λεκάνες απορροής διακρίθηκαν σε χαμηλής μέτριας και υψηλής τεκτονικής δράσης. Η ποσοτική ανάλυση έδειξε πως η διαμόρφωση των υδρογραφικών δικτύων της πε- ριοχής μελέτης και η γεωμετρία των λεκανών απορροής έχει επηρεαστεί από την τεκτονική ανύψωση λόγω της δραστηριότητας των δύο υποθαλάσσιων ρηξιγενών ζωνών, διεύθυνσης ΒΔ-ΝΑ, που βρίσκονται στο βόρειο Ευβοϊκό κόλπο και στο Αι- γαίο πέλαγος. Οι τιμές του νέου δείκτη παρουσιάζουν σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των λεκανών και η χωρική τους κατανομή αντικατοπτρίζει διαφορές στην τεκτονική δράση που συνδέεται με τη θέση των λεκανών σε σχέση με τις ρηξιγενείς ζώνες.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF