Εκτίμηση της τρωτότητας της νήσου Αστυπάλαιας (ΝΑ Αιγαίο) στα θαλάσσια κύματα βαρύτητας

Μαρία Παπούλια

Για την εκτίμηση της τρωτότητας της παράκτιας ζώνης της νήσου Αστυπάλαιας στα θαλάσσια κύματα βαρύτητας, η μεθοδολογία η οποία ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τρία στάδια: αυτό της αναγνώρισης της ζώνης κατάκλυσης, τη συλλογή δεδομένων και τον υπολογισμό της τρωτότητας πληθυσμού, κτηρίων, χρήσεων γης και προστατευόμενων περιβαλλοντικά περιοχών καθώς και την αποτύπωση της τρωτότητας. Το τελευταίο θαλάσσιο κύμα βαρύτητας που έπληξε την Αστυπάλαια είναι αυτό του 1956, όπου το κύμα αναρρίχησης έφτασε τα 10m στις βόρειες ακτές του νησιού και τα 3m στις νότιες. Με βάση αυτές τις ενδείξεις εκτιμήθηκε η ζώνη κατάκλυσης. Προέκυψε ότι κυρίως οι οικισμοί που πλήττονται, είναι τα Λιβάδια, o Πέρα Γιαλός, το Έξω Βαθύ και η Μαλτεζάνα, ενώ οι υπόλοιπες περιοχές του νησιού είναι λιγότερο ευάλωτες. Τέλος, η πληθυσμιακή πυκνότητα εντός των ζωνών κατάκλυσης είναι 13.53 κάτοικοι/km2, σε σύνολο 1334

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Εκτίμηση του πλημμυρικού κινδύνου σε υπολεκάνη του Βουραϊκού ποταμού με τη χρήση Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών

Δημήτρης Πεντέρης, Κλεομένης Καλογερόπουλος, Χρίστος Χαλκιάς

Οι φυσικοί κίνδυνοι είναι ιστορικά μια ουσιαστική απειλή για την πρόοδο και την ανάπτυξη των ανθρώπινων κοινωνιών. Η μελέτη αυτή ασχολείται με την αξιολόγηση της πλημμύρας στην χειμμαρική λεκάνη του Βουραϊκού ποταμού, ο οποίος που βρίσκεται στη Βόρεια Πελοπόννησο. Ο Βουραικός ποταμός έχει συνολικό μήκος 36 χλμ, και αποστραγγίζει μια λεκάνη έκτασης 239.6km2. Εκβάλλει στον Κορινθιακό κόλπο και διέρχεται από την παραλιακή πόλη του Διακοπτού. Το κύριο αντικείμενο της εργασίας αυτής, είναι η προσομοίωση της απορροής σε μια τυπική χειμμαρική υπολεκάνη, με τη δημιουργία ενός συστήματος που βασίζεται σε τεχνολογία Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών. Για το σκοπό αυτό, χρησιμοποιήθηκε ένα χωρικά κατανεμημένο μοντέλο βροχής-απορροής και αφορά την υδρολογική ανάλυση της λεκάνης απορροής, στο εμπορικό λογισμικό ArcGIS (έκδοση 10.1). Ειδικότερα, εξετάστηκε ο ρόλος του Ψηφιακού Μοντέλου Εδάφους (DEM), στην υδρολογική απόκριση της υπό εξέτασης λεκάνης απορροής. Για τον σκοπό αυτό, κατασκευάστηκαν δύο Ψηφιακά Μοντέλα Εδάφους (5μ και 25μ μέγεθος ψηφίδας). Τα αποτελέσματα έδειξαν μια σημαντική διαφορά στην υδρολογική απόκριση (με- ταξύ των δύο DEM) της λεκάνης, εξετάζοντας τα παραγόμενα υδρογραφήματα.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Η επίδραση της τεκτονικής στα ποτάμια συστήματα της βόρειας Εύβοιας, Στερεά Ελλάδα

Κ. Βαλκάνου, Ε. Καρύμπαλης, Δ. Παπαναστασίου, M. Soldati, Χ. Χαλκιάς, Κ. Γάκη – Παπαναστασίου

Στην εργασία αυτή διερευνάται ο ρόλος των πρόσφατων τεκτονικών διεργασιών στην ανάπτυξη των υδρογραφικών δικτύων και των αντίστοιχων λεκανών απορροής της βόρειας Εύβοιας στη Στερεά Ελλάδα καθώς και η εκτίμηση της σχετικής τεκτονικής δραστηριότητας στην περιοχή μελέτης. Για το σκοπό αυτό υπολογίστηκαν διάφοροι μορφομετρικοί δείκτες για το σύνολο των 189 λεκανών απορροής της περιοχής. Οι λεκάνες απορροής ταξινομήθηκαν με βάση τις υπολογισθείσες τιμές των παραμέτρων σε δύο ομάδες και κατασκευάστηκαν χάρτες χωρικής κατανομής των τιμών τους.  Ο συνδυασμός των πέντε μορφομετρικών παραμέτρων οδήγησε σε ένα νέο δείκτη, με βάση τον οποίο οι λεκάνες απορροής διακρίθηκαν σε χαμηλής μέτριας και υψηλής τεκτονικής δράσης. Η ποσοτική ανάλυση έδειξε πως η διαμόρφωση των υδρογραφικών δικτύων της πε- ριοχής μελέτης και η γεωμετρία των λεκανών απορροής έχει επηρεαστεί από την τεκτονική ανύψωση λόγω της δραστηριότητας των δύο υποθαλάσσιων ρηξιγενών ζωνών, διεύθυνσης ΒΔ-ΝΑ, που βρίσκονται στο βόρειο Ευβοϊκό κόλπο και στο Αι- γαίο πέλαγος. Οι τιμές του νέου δείκτη παρουσιάζουν σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των λεκανών και η χωρική τους κατανομή αντικατοπτρίζει διαφορές στην τεκτονική δράση που συνδέεται με τη θέση των λεκανών σε σχέση με τις ρηξιγενείς ζώνες.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Κουλτούρα σχεδιασμού στην Ελλάδα: Ερευνώντας τον ρόλο των πολεοδόμων στις διαδικασίες του σχεδιασμού

Αναστασία Τασοπούλου

Ο χωρικός σχεδιασμός είναι μια σύνθετη δραστηριότητα που λειτουργεί σε συγκεκριμένα πολιτισμικά και κοινωνικά πλαίσια. Η «κουλτούρα σχεδιασμού» αναδύεται ως το αποτέλεσμα των συναθροιζόμενων συμπεριφορών, αξιών, κανόνων, προτύπων και πεποιθήσεων των εμπλεκόμενων παικτών. Η φιλοσοφία, οι αρχές και οι διαδικασίες του σχεδιασμού μπορούν να γίνουν αντιληπτές με διαφορετικούς τρόπους από τους διάφορους εμπλεκόμενους, αντίληψη που σχετίζεται και με τους ρόλους που καλούνται ή επιδιώκουν κάθε φορά να διαδραματίσουν. Η παρούσα εργασία εξετάζει την «υποκειμενική» συμπεριφορά των Ελλήνων πολεοδόμων, καθώς και τις επιδράσεις της στη διαδικασία του σχεδιασμού. Βασική υπόθεση είναι ότι οι προσωπικές τάσεις, συμπεριφορές, πεποιθήσεις και αξίες συνιστούν μεταβλητές με σημαντική επίδραση στην πρακτική του σχεδιασμού. Μέσω της διεξαγωγής συνεντεύξεων με Έλληνες πολεοδόμους, επιδιώκεται η εξαγωγή συμπερασμάτων αναφορικά με τις υποκείμενες πεποιθήσεις τους, αντιλήψεις, αξίες και πρότυπα σε σχέση με τις αρχές της αειφορίας και της συμμετοχής, καθώς και τον ρόλο τους στη διαδικασία του σχεδιασμού. Βασική διαπίστωση είναι ότι οι προσωπικές αντιλήψεις και στά- σεις των πολεοδόμων δεν είναι ανεπηρέαστες από τις τοπικές και ευρύτερες θεσμικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, οι οποίες συμβάλλουν παράλληλα στη δημιουργία μιας αίσθησης ενός αδύναμου ρόλου τους στη διαμόρφωση του τελικού σχεδίου.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Χωρικός σχεδιασμός και διακυβέρνηση: Η πορεία της ανακλιμάκωσης στη μητροπολιτική Αθήνα

Α. Παγώνης, Ι. Χωριανόπουλος

Το άρθρο επικεντρώνεται στις θεματικές του «χωρικού σχεδιασμού» και της «μητροπολιτικής διακυβέρνησης», δύο κομβικές πτυχές του διαλόγου για την «ανακλιμάκωση». Αντλώντας από τη συζήτηση για τις αλλαγές στις χωρο-πολιτικές δομές των μητροπολιτικών περιφερειών της δυτικής Ευρώπης εξετάζει τη δυναμική της ανακλιμάκωσης στη μητροπολιτική περιφέρεια της Αθήνας, επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον στην περίοδο που ακολούθησε τη χωρο-πολιτική μεταρρύθμιση του προγράμματος «Καλλικράτης» (2010). Η εμπειρία της χωρικής διακυβέρνησης της Αθήνας, υποστηρίζεται, είναι στενά συνδεδεμένη με τον βαρύνοντα πολιτικά και διαχρονικά στόχο της γρήγορης, χωρίς φραγμούς, ανάπτυξης που προωθείται συστη- ματικά από το κεντρικό κράτος.  Ο στόχος αυτός επαναπροσδιορίζεται και στην πιο πρόσφατη περίοδο. Η δημοσιονομική κρίση της χώρας και η επακόλουθη αναζήτηση ταχέων αναπτυξιακών διεξόδων συνδέεται με την ενίσχυση του κρατικού συ- γκεντρωτισμού στον τομέα του χωρικού σχεδιασμού, αναστέλλοντας τη μεταφορά των σχετικών αρμοδιοτήτων στις μητροπολιτικές περιφερειακές δομές που δημιουργήθηκαν στα πλαίσια του Καλλικράτη.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Πολιτικές για τον γαστρονομικό τουρισμό: Ελληνικές γεύσεις και τοπική ανάπτυξη

Κ. Τσακοπούλου, Κ. Μανίτσας, Μ. Βασιλείου

Επισκέψεις σε χώρους παραγωγής, διαδρομές στην ιστορία τοπικών προϊόντων, μαθήματα μαγειρικής ή και ένα καλό γεύμα σε κάποια παραδοσιακή ταβέρνα, ο κόσμος του γαστρονομικού τουρισμού αποτελεί τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερη μορφή τουρισμού εμπειρίας. Το άρθρο εξετάζει πολιτικές για την ανάπτυξη του γαστρονο- μικού τουρισμού στην Ελλάδα, υιοθετώντας την οπτική των αλυσίδων αξίας. Διερευνάται το ερώτημα κατά πόσο οι πολιτικές αυτές ενδιαφέρονται αποκλειστικά για τη διαφοροποίηση και την αναγνωρισιμότητα των ελληνικών τουριστικών προορισμών ή αν, επιπλέον, διαμορφώνουν επαρκείς προϋποθέσεις για την τοπική ενθήκευση του γαστρονομικού τουρισμού. Μετά από εκτενή επισκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας σχετικά με τη διαμόρφωση τοπικών αλυσίδων αξίας γαστρονομικού τουρισμού και δευτερογενή έρευνα στο διαδίκτυο και σε έγγραφα των εμπλεκόμενων φορέων, φαίνεται ότι οι εν λόγω πολιτικές δεν απαντούν στα βασικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι εταίροι στην προσπάθειά τους να εδραιώσουν τοπικές αλυσίδες αξίας γύρω από τον γαστρονομικό τουρισμό.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Οι γυναικίοι αγροτουριστικοί συνεταιρισμοί στην εποχή της κρίσης: Διερεύνηση με την προσέγγιση της εδαφικής ανάπτυξης

Σταυριανή Κουτσού

Οι γυναικείοι συνεταιρισμοί αποτέλεσαν πρότυπο γυναικείας συλλογικής επιχειρηματικότητας στην ύπαιθρο κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, προσελκύοντας το ενδιαφέρον των πολιτικών και των τοπικών φορέων. Σκοπός της εργασίας είναι να διερευνήσει τον βαθμό και τις στρατηγικές επιβίωσης της ιδιαίτερης αυτής μορφής επιχειρηματικότητας στις σημερινές συνθήκες της οικονομικής κρίσης. Για τον σκοπό αυτό πραγματοποιήθηκε έρευνα σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 63 γυναικείων συνεταιρισμών, από τους 142 που είναι εγγεγραμμένοι στα αρχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε μέσω συνεντεύξεων με τις προέδρους των συνεταιρισμών κατά το διάστημα Οκτώβριος 2013- Φεβρουάριος 2014. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η πλειονότητα των συνεταιρισμών υφίσταται έντονα τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης των τελευταίων ετών. Ορισμένοι έχουν διακόψει τη λειτουργία τους, άλλοι βρίσκονται σε «κατάσταση αναμονής» και επιβιώνουν εκείνοι που αναπτύσσουν διασυνδέσεις με τοπικούς ή/και υπερτοπικούς φορείς και αναδεικνύουν ιδιότυπα προϊόντα.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μητροπολιτικές περιοχές και δημόσιος χώρος: Ανθεκτικότητα και «μετάβαση» μέσα από το παράδειγμα των κοινοτικών κήπων

Ελισάβετ Θωίδου, Δημήτρης Φουτάκης

Καθώς οι μητροπολιτικές περιοχές αποτελούν κεντρικό πεδίο προώθησης της χωρικής ανταγωνιστικότητας κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ο δημόσιος χώρος τους έχει βρεθεί στο επίκεντρο των σχετικών στρατηγικών. Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης σε συνδυασμό με φυσικούς και τεχνολογικούς κινδύνους έχουν αναδείξει τα όρια αυτών των στρατηγικών και την ανάγκη ανθεκτικότητας των μητροπολιτικών περιοχών. Νέες ιδέες και πρακτικές εμφανίζονται με άξονα τον δημόσιο χώρο και τον τρόπο που αυτός «κατασκευάζεται» με συμμετοχή των πολιτών. Το άρθρο διερευνά τα θέματα αυτά μέσα από το παράδειγμα των κοινοτικών κήπων, με αφετηρία τη συζήτηση για τον «σχεδιασμό σίτισης των πόλεων» (food planning). Η σύνδεση των κοινοτικών κήπων με τον δημόσιο χώρο μπορεί να θεωρηθεί μια εκδοχή «μετάβασης» σε περισσότερο ανθεκτικές μητροπολιτικές περιοχές.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Εναλλακτικοί χώροι, ποικίλες οικονομίες και αγροτροφικά δίκτυα: Μια επισκόπηση της ευρύτερης συζήτησης ως μια αφετηρία για την έρευνα της ελληνικής περίπτωσης

Γιώργος Γριτζάς, Κάρολος-Ιωσήφ Καβουλάκος, Ειρήνη-Εριφύλη Τζέκου

Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα βιώνει μία έξαρση δημιουργίας εναλλακτικών εγχειρημάτων σε πάρα πολλούς τομείς της οικονομίας. Μεταξύ αυτών των εγχειρημάτων αξιόλογη θέση κατέχουν όσα σχετίζονται με την αγροτροφική αλυσίδα. Ωστόσο, πριν επιχειρηθεί η διερεύνηση των Εναλλακτικών Αγροτροφικών Δικτύων (ΕΑΤΔ), είναι αναγκαίο πρώτα να γίνει κατανοητή η ένταξή τους στην ευρύτερη συζήτηση που αφορά τις ποικίλες οικονομίες και τους εναλλακτικούς –οικονομικούς και πολιτικούς– χώρους, η οποία απασχολεί με αυξανόμενη ένταση τη Γεωγραφία την τελευταία εικοσαετία. Οι εναλλακτικοί χώροι χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλία και πολλοί διερευνούν τον βαθμό ετερότητας ορισμένων μορφών τους, συγκριτικά με αυτό που μπορεί να χαρακτηρισθεί ως συμβατικό, ενώ άλλοι προσπαθούν να αναδείξουν τα μετα-καπιταλιστικά χαρακτηριστικά τους. Στο πλαίσιο αυτό, θα παρακολουθήσουμε την ειδικότερη συζήτηση για τα ΕΑΤΔ, με σκοπό να αναδείξουμε τις διαφορετικές προσεγγίσεις, έτσι ώστε να υπάρξει μία αφετηρία για την έρευνα της ελληνικής περίπτωσης.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Εναλλακτικά αγροτροφικά δίκτυα και νέες αλληλέγγυες εταιρικότητες μεταξύ πόλης και υπαίθρου. Διερευνώντας την κοινοτικά υποστηριζόμενη γεωργία

Θ. Ανθοπούλου, Μ. Παρταλίδου

Τα τελευταία χρόνια οι εντεινόμενες ανησυχίες διεθνώς σχετικά με τους διατροφικούς κινδύνους, το περιβάλλον και την επισιτιστική ασφάλεια αναδεικνύουν νέες εναλλακτικές και κοινωνικά καινοτόμες μορφές οργάνωσης της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Η Κοινοτικά Υποστηριζόμενη Γεωργία αποτελεί μια εναλλακτική μορφή παραγωγής και οργάνωσης δικτύων διανομής τροφίμου, χωρίς ενδιάμεσους, στη βάση συνεργασίας μεταξύ παραγωγού (ή ομάδας παραγωγών) και ομάδας καταναλωτών γειτονικής περιοχής. Πρόκειται για σύστημα εβδομαδιαίας διανομής καλαθιού στα μέλη τοπικής κοινότητας καταναλωτών που περιλαμβάνει φρέσκα, εποχικά και βιολογικά λαχανικά, βάσει εκατέρωθεν συμφωνίας επ’ ωφελεία και των δύο συμβαλλομένων. Στην Ελλάδα ανακαλύπτεται πολύ όψιμα. Μόλις το 2012, εν μέσω οικονομικής κρίσης, οργανώνεται το πρώτο δίκτυο παραγωγών-καταναλωτών στη μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας και ουσιαστικά εισάγεται η έννοια της ΚΥΓ στην επιστημονική συζήτηση και τον δημόσιο λόγο γενικότερα. Στο άρθρο αυτό διερευνούμε το φαινόμενο μέσω βιβλιο- γραφικής επισκόπησης και αξιοποίησης στοιχείων επιτόπιας έρευνας σε παραγωγούς, καταναλωτές και συντονιστές ομάδων ΚΥΓ σε γειτονιές της ευρύτερης περιοχής των Αθηνών.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Ελλάδας: Ζητήματα χωροταξίας και προστασίας

Μαριλένα Παπαγεωργίου, Γεωργία Ποζουκίδου

Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Ελλάδας αποτελούν συνήθως μικρού μεγέθους οικισμούς (κάτω των 500 κατοίκων), οι οποίοι λόγω των αξιόλογων αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών τους χαρακτηριστικών προστατεύονται από τη νομοθεσία. Είναι σχεδόν ισόρροπα κατανεμημένοι στον ελληνικό χώρο (ηπειρωτικό και νησιωτικό), ενώ η πλειονότητά τους εντοπίζεται στις παράκτιες περιοχές και τους ορεινούς όγκους. Ανάλογα με τις γεωγραφικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, τα αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά τους χαρακτηριστικά ποικίλουν σημαντικά, ενσωματώνοντας τις τοπικές παραδοσιακές τεχνικές και υλικά.

Οι πρώτοι παραδοσιακοί οικισμοί θεσπίστηκαν το 1978 με το Π.Δ.594 και μέχρι σήμερα -μετά από αλλεπάλληλες κηρύξεις- έχουν διπλασιαστεί αριθμητικά (924 ως το 2012). Αν και η πολιτεία εγκαίρως ενέταξε τους εν λόγω αξιόλογους οικι- σμούς στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας, αντιμετώπισε ανεπαρκώς τα ζητήματα προστασίας τους. Άλλωστε ακόμη και το Π.Δ. του 1978 που θεωρείται ορόσημο στην προστασία των παραδοσιακών οικισμών δεν διαφοροποιεί ούτε εξειδικεύει το είδος και το βαθμό προστασίας που αρμόζει στους παραδοσιακούς οικισμούς ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο επιχειρεί να διαμορφώσει μια βασική χωρική τυπολογία, συνδυάζοντας τα  γεω-χωρικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των παραδοσιακών οικισμών. Ανάλογα με τον τύπο του παραδοσιακού οικισμού, το άρθρο προτείνει μια διαβαθμισμένη -σε τρία επίπεδα- προστασία (περιορισμένη, σημαντική και απόλυτη), η οποία αντανακλάται σε περιορισμούς και κατευθύνσεις που διατυπώνονται ξεχωριστά για τα βασικότερα επίπεδα σχεδιασμού: το αρχιτεκτονικό, το πολεοδομικό και το χωροταξικό.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Χωρική διαφοροποίηση των δικαιωμάτων ενιαίας ενίσχυσης της κοινής αγροτικής πολιτικής στις περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας

Θανάσης Κίζος, Χρήστος Κολοβός, Μηνάς Μεταξάκης

Η εισαγωγή της ενιαίας ενίσχυσης αποτελεί μια από τις σημαντικότερες μεταβολές στην καταβολή ενισχύσεων στην ύπαιθρο από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Με την εισαγωγή της το 2003 η έμφαση μετατοπίζεται από τις ενισχύσεις στην παραγωγή στις άμεσες εισοδηματικές ενισχύσεις στους παραγωγούς, μέσω της απόδοσης ατομικών δικαιωμάτων στους αρχηγούς αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Στην εργασία αυτή εξετάζεται η χωρική διαφοροποίηση των ατομικών αυτών δικαιωμάτων σε επίπεδο Περιφερειακών Ενοτήτων από τη βάση δεδομένων του ΟΠΕΚΕΠΕ και χρήση τυπολογίας αγροτικών χαρακτηριστικών των Ελληνικών Περιφερειακών Ενοτήτων και των δεδομένων της Απογραφής Γεωργίας – Κτηνοτροφίας. Τα ευρήματα δείχνουν πολύ σημαντικές χωρικές διαφοροποιήσεις, αλλά και πολύ μεγάλη ετερογένεια στο εσωτερικό των Περιφερειακών Ενοτήτων, ενώ και η φυσική γεωγραφία της χώρας παίζει σημαντικό ρόλο με επίπεδες εκτάσεις με δημόσια αρδευτικά δίκτυα να είναι εξ ορισμού περισσότερο ευνοημένες σε σχέση με επικλινείς, άνυδρες περιοχές. Η γεωγραφία και η ετερογένεια δεν λαμβάνεται υπόψη στο σχεδιασμό πολιτικών για τον αγροτικό χώρο και την ύπαιθρο.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Μετακινούμενοι πληθυσμοί και χειραφετικές πρακτικές στην Αθήνα της κρίσης

Βασιλική Μακρυγιάννη

Οι σύγχρονες μητροπόλεις δεν είναι μόνο τόποι αναφοράς της παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, αλλά και χώροι συνάντησης εκατομμυρίων ανθρώπων. Αν ο χώρος προκύπτει από την καθημερινή ζωή των υποκείμενων, τότε, αυτές οι πόλεις οφείλουν την δημιουργία τους στην ταυτόχρονη παρουσία όσων την κατοικούν. Επιπλέον αποτελούν κόμβους επικοινωνίας και συνάντησης πλήθους ανθρώπων που διασχίζουν τον πλανήτη εκούσια ή ακούσια. Οι μεταναστευτικοί αυτοί πλη- θυσμοί, εκτός από το να εξαναγκάζονται σε ένα «καθεστώς εξαίρεσης» συχνά καταφέρνουν να παράγουν τις δικές τους «ετεροτοπίες». Επιτελώντας την καθημερινή ζωή δρουν ως απορρυθμιστές της κυρίαρχης εικόνας της πόλης, αμφισβητούν έμπρακτα θεσμοθετημένα όρια και σύνορα και παράγουν χώρους αντίστασης και χειραφέτησης. Το άρθρο αυτό θα επιχειρήσει να φωτίσει δυναμικές συνύπαρξης στον αστικό ιστό του κέντρου της Αθήνας. Αναδεικνύοντας τη σημασία χώρων παράγωγων όχι του φόβου αλλά της αντίστασης, θα εστιάσει σε χωρικές πρακτικές χειραφέτησης που προκύπτουν από συναντήσεις και συγκρούσεις των νέων κατοίκων της πόλης.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

 

Οπτικές αναπαραστάσεις της ασφάλειας στην Αθήνα: Πολιτικές που γίνονται εικόνες, εικόνες που παραγάγουν σημασίες

Κώστας Θεοδωρόπουλος, Γιώργος Κανδύλης, Αλεξάνδρα Σαγιά

Η επιδιωκόμενη σήμερα στην Αθήνα εμπέδωση του «αισθήματος ασφάλειας» συνίσταται σε ένα σύνολο δημόσιων ρητορικών που έρχονται να καταδείξουν μια σειρά από απειλές και να πείσουν για την ανάγκη λήψης έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπισή τους. Πέρα από τους διατυπωμένους λόγους, οι ρητορικές αυτές περιλαμβάνουν σημαίνουσες εικονογραφήσεις, τόσο των προβλημάτων ασφάλειας όσο και των ενδεδειγμένων λύσεων. Εδώ επιλέγουμε να διερευνήσουμε με συστηματικό τρόπο την κατασκευή των εικόνων της ασφάλειας της πόλης από την ίδια την ελληνική αστυνομία ως έναν αυτόνομο πομπό. Για το σκοπό αυτό, χρησιμοποιούμε τα επίσημα οπτικά ντοκουμέντα αστυνομικών επιχειρήσεων που η ίδια δημοσιοποιεί στο διαδίκτυο, ως οπτικοποιημένα δελτία τύπου. Από μεθοδολογικής πλευράς, αξιοποιούμε τα εργαλεία της ανάλυσης περιεχομένου και της οπτικής σημειωτικής, εξετάζοντας ειδικότερα τα σημειωτικά συστήματα των αναπαριστώμενων συμμετεχόντων και της αλληλεπίδρασης στις σχέσεις μεταξύ των εικονιζόμενων αντικειμένων και του θεατή. Διαπιστώνουμε έτσι το είδος και την προέλευση των εικονογραφημένων απειλών, τα απειλούμενα αντικείμενα που χρήζουν προστασίας, το είδος της αστυνόμευσης που προορίζεται να αποκαταστήσει το αίσθημα ασφάλειας και τις πιθανές ομαδοποιήσεις των σημασιολογικών φορτίσεων από την πλευρά των δεκτών. Με τον τρόπο αυτό καταλήγουμε σε μία περιγραφή αυτού που κατά την ελληνική αστυνομία συνιστά την ασφαλή πόλη και της θέσης που αυτή επιφυλάσσει στους πολίτες της.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

 

«Άδειες» υλικότητες στην κρίση. Η αναπαραγωγή του χώρου στην περιοχή του παλαιού δημαρχείου Θεσσαλονίκης

Μιλτιάδης Ζερμπούλης

Το παρόν άρθρο έχει ως στόχο να αναδείξει το πως αλληλεπιδρούν στο πολιτισμικό, κοινωνικό και οικονομικό συμφραζόμενο της ελληνικής κρίσης άνθρωποι και υλικά πράγματα εντός ενός σαφώς οριοθετημένου πολιτισμικά χώρου στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Συγκεκριμένα επιχειρείται η ανάλυση της σχέσης των «άδειων» πια υλικών με τα ανθρώπινα υποκείμενα της έρευνας και πως η συγκεκριμένη «κενότητα» ή η «μη σχέση» συμβάλλουν στην κατασκευή ενός περιβάλλοντος που τελεί τουλάχιστον για τα υποκείμενα σε κρίση. Με τον όρο «άδειος» περιγράφεται τόσο η κυριολεκτική εκκένωση ενός κτιρίου ή ενός χώρου όσο και η προσπάθεια αποσύνδεσης τους από το πρόσφατο παρελθόν τους, από το δίκτυο των σχέσεων που έδινε συγκεκριμένα νοήματα στην «υλικότητα» τους.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Οι διαδικασίες gentrification στο κέντρο της Αθήνας τον καιρό της κρίσης

Γεωργία Αλεξανδρή

Οι διαδικασίες gentrification είναι άρρηκτα δεμένες με τις κρίσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και τις διαδικασίες νεοφιλελευθερισμού του αστικού ιστού. Οι επαν-επενδύσεις σε υποβαθμισμένες περιοχές προβάλλονται ως θεραπεία ενά- ντια στα δεινά του κέντρου, και τα προγράμματα αναζωογόννησης του κέντρου ως σημαντικό βήμα εξόδου από την κρίση. Εστιάζοντας στην περιοχή του Μεταξουργείου, το άρθρο αυτό διερευνά τη σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα στις πολιτικές αστικής ανάπτυξης και τις πρακτικές του ιδιωτικού τομέα που έχουν ως απόρροια το gentrification. Ενώ οι βάσεις για το gentrification κεντρικών συνοικιων της Αθήνας έχουν τεθεί κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, τον καιρό της κρίσης το gen- trification αποτελεί τον «φοίνικα» που αναδύεται μέσα από τις στάχτες της δημιουργικής καταστροφής του κεφαλαίου στο δομημένο περιβάλλον που θα αναζωογονήσει την οικονομική και κοινωνική ζωή της πόλης.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Από το υλικό των ονείρων. Ο φαληρικός όρμος σε μια ακόμη μεγάλη αφήγηση

Μαρία Μάρκου

Στα υδάτινα μέτωπα και τα παλιά λιμάνια των πόλεων στήνεται, τα τελευταία τριάντα χρόνια, το αστραφτερό τοπίο του ανταγωνισμού για την προσέλκυση επενδύσεων και επισκεπτών, οι επιχειρήσεις ανάπλασης «ναυαρχίδες» που υπηρετούν το μάρκετινγκ  των  πόλεων  περισσότερο  από  την  κοινωνικο-οικονομική  τους  ανασυγκρότηση. Διαμορφώνοντας  πεδία επιχειρηματικότητας αδιαπέραστα από το δημόσιο διάλογο, συχνά καταλήγουν να σφετερίζονται τους κοινωνικούς και συμβολικούς πόρους των πόλεων, αγνοώντας τις ανάγκες και τις επιλογές του πληθυσμού και ενισχύοντας τις διαχωριστικές πιέσεις. Η ανάπλαση του Φαληρικού Όρμου, ως έργο «ναυαρχίδα», συμβάλλει με υψηλού προφίλ πολιτιστικές υποδομές στην αναδιατύπωση, με καταναλωτικούς όρους, της κυρίαρχης αφήγησης για το μητροπολιτικό ρόλο του τόπου αυτού, η οποία διατρέχει τη νεώτερη ιστορία της πόλης και έχει εδραιωθεί μέσα από δύο ολυμπιάδες, αγνοώντας τη δυναμική και τις ανάγκες των παράκτιων συνοικιών. Αναδεικνύει έτσι την πιο κυνική πλευρά του μετα-μοντέρνου σχεδιασμού που βάζει την «αναβάθμιση» του χώρου πριν από το δικαίωμα σ’ αυτόν.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF

Κοινωνικές και χωρικές ανατροπές στην Αθήνα της κρίσης

Ελένη Πορτάλιου

Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπισή της έπληξαν πολύπλευρα την Αθήνα. Η φτώχεια, με τα πολλαπλά της πρόσωπα (ανεργία, υφαρπαγή της μικρής ιδιόκτητης περιουσίας), μαζί με την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου και την κατάρρευση δημόσιων/δημοτικών δομών του κοινωνικού κράτους, αποτυπώνουν την κοινωνική/χωρική διάσταση της κρίσης. Στο φόβο που γεννά η ανατροπή της ατομικής συνθήκης ζωής το κράτος απαντά με «ασφάλεια» μέσω επιτήρησης και καταστολής. Παράλληλα, όμως, ανασυγκροτούνται τα κοινωνικά υποκείμενα αντίστασης και αναδύονται στοιχεία ενός εναλλακτικού σχεδίου για την πόλη.

Διαβάστε το άρθρο σε μορφή PDF